AİLE PLANLAMASI

En son güncellendiği tarih: 23 May 2019

Aile Planlaması-Gebelikten Koruma

Özel Durumlarda Aile Planlanması Danışmanlığı





AİLE PLANLAMASI


Aile planlaması yöntemleri üç şekilde sınıflandırılır:


1-Modern/geleneksel yöntemler

2-Geri dönüşümlü/geri dönüşümsüz yöntemler

3-Kadın yöntemleri /erkek yöntemleri


Modern/geleneksel Geri dönüşümlü/geri dönüşümsüz Kadın / erkek yöntemleri

Yöntemler Yöntemler


Modern Geleneksel Geri Dönüşümlü Geri Dönüşümsüz Kadın Erkek

RİA Geri çekme RİA Tüp Ligasyonu RİA Geri çekme

Hap Takvim Hap Vazektomi Hap Kondom

Kondom Vajinal duş Kondom ---------------- Spermicid Vazektomi

Spermisid Diğer Spermisid ---------------- Diafram -----------

Diafram Diafram DepoProvera

DepoProvera DepoProvera Mesigyna

Mesigyna Mesigyna Tüp Ligasyonu

İmplant İmplant İmplant

Tüp Ligasyonu

Vazektomi


Kontraseptiflerin Etkililiği:

Yöntemleri etkilerine göre sınıflandırmada “ilk 12 aylık kullanımda 100 kadın başına gebelik sayısı” bir kriter olarak alınır. Buna göre “ilk 12 aylık kullanımda 100 kadın başına gebelik sayısı”:

            0-1 ise, yöntem          : Çok etkili            2-9 ise, yöntem          : Etkili            10-30 ise, yöntem      : Az etkili olarak değerlendirilir.

Her zaman çok etkilidir:

NorplantVazektomiKombine enjektablDepo Provera ve NET-EnTüp ligasyonuTCu-380A IUDYalnızca progesteron içeren haplar (emzirme sırasında)

Gelişigüzel kullanıldığında etkilidir. Doğru ve sürekli kullanıldığında çok etkilidir.

Laktasyonel amenoreKombine oral kontraseptifYalnızca progesteron içeren haplar (emzirme dönemi dışında)

Gelişigüzel kullanıldığında az etkilidir. Yalnızca doğru ve sürekli kullanıldığında etkilidir.

Erkek kondomuSpermisitle birlikte diyaframTakvim vb yöntemlerKadın kondomuSpermisitlerServikal başlık

Başvuranın Değerlendirilmesi:

Yöntemin kişiye uygunluğu konusundaki karar, genelde, kişinin üreme sağlığı öyküsü, fizik değerlendirme ve mümkünse laboratuvar tetkiklerine dayanarak verilir.Tıbbi Öykü:Fizik Muayene :   Meme Muayenesi:     

Tıbbi Öykü:

Tıbbi öykü ilk ziyarette kaydedilmeli, gerektikçe izlem ziyaretlerinde yenilenmelidir.

1.Başvuru öyküsü

2.Menstrüasyon öyküsü

3.Doğurganlık öyküsü

4.Aile planlaması öyküsü

5.Genel öykü

6.CYBE /GYE öyküsü

7.Aile öyküsü

Fizik Muayene

Genel fizik muayeneye başlarken ağırlık, kan basıncı, nabız, eğer gerekiyorsa ateş ölçülür.Tanı ve tedavi gerektiren tıbbi durumların saptanması için fizik muayene gerekir.Ancak fizik muayenenin gerekliliği başvuranın geliş nedenine göre değişir.Her ziyarette fizik muayene yapılması gerekmez.Tüm yeni başvuranlarda ilk ziyarette,Sürekli aile planlaması yöntemi kullananlara, yıllık muayenenin bir parçası olarak İzlemlerde,Veya gerek duyulduğunda fizik muayene yapılır.Fizik muayene yapılırken kişinin mahremiyeti ve rahatlığı sağlanmalıdır.Başvuranı değerlendirirken, Dünya Sağlık Örgütü’nün listelerinden yararlanılabilir.

Meme muayenesi

Meme kanseri, kadınlarda yalnızca en sık görülen kanser türü değil, aynı zamanda birçok ülkede kadınlarda kanserden ölümlerin başlıca nedenidir. Erken tanı hayat kurtarır.              Üreme sağlığı hizmetlerinin kapsamı içinde, herhangi bir hizmeti almak için başvuran kişiye meme muayenesinin de yapılması, meme kanserinin erken tanısına yönelik bir fırsatın değerlendirilmesidir.Aile planlaması hizmetlerinin sunumunda, belli bir kontraseptif yöntemin güvenle uygulanması için gerekli olmayan, ancak toplum sağlığı bakımından yararlı olan meme muayenesi de kapsama alınmıştır.Üreme sağlığını ilgilendiren herhangi bir yakınma ile gelen kadının başvurusu da bir fırsat olarak değerlendirilmeli, kanser tarama işlemlerinin bir parçası olarak, meme kitlesi olup olmadığını araştırmak için meme muayenesi yapılmalı ve kadınlara kendi kendilerine meme muayenesi yapma öğretilmelidir. 

DOĞAL AİLE PLANLAMASI YÖNTEMLERİ

Doğal aile planlaması yöntemleri      siklusun fertil ve infertil dönemlerinde,doğal belirtileri gözleyerekgebeliğin planlanması ya da gebeliğin önlenmesine yarayan yöntemlerdir. (Dünya Sağlık Örgütü)

Servikal mukus ya da ovülasyon (Billings) yöntemi,Bazal vücut ısısı yöntemi,Servikal palpasyon yöntemi,Semptotermal yöntem (üçünün bileşimi)Takvim yöntemiLaktasyonel amenore metodu

Etki Mekanizması

Kadın fertilite belirtilerini her gün izleyip, kaydeder.Fertil günler belirlenir.Gebelik istenmiyorsa, fertil günlerde cinsel ilişkiden kaçınırlar.

Bu yöntemi uygularken;spermin kadının genital yolunda 48-72 saat canlı kalabildiği veovumun ömrünün 24-48 saat olduğu akılda tutulmalıdır.

Fertil Dönem

Fertilitenin en fazla olduğu dönem, ovülasyondan 5 gün önce başlar, ovülasyondan 2 gün sonra sona erer.Gebe kalma olasılığı ovülasyon günü ile ondan önceki iki günde en üst düzeydedir.Güvenli uygulama için;cinsel perhiz süresi uzun tutulmalıya da bu sürede bariyer yöntemler de uygulanmalıdır.

Etkililik

Doğal aile planlamasının etkililiği seçilen yönteme ve kullanıcının özelliklerine göre değişir.Doğru uygulandığında;Takvim yöntem %91,Sempto-termal yöntem %98,Servikal mukus ya da ovülasyon (Billings) yöntem %97 etkilidir.Doğru uygulanmazsa etkililiği %80’e kadar azalabilir.

Fertilite testleri

İdrarda LH piki tayini veTükürük ya da servikal mukusta “eğreltiotu görünümü”

            ovülasyon gününü belirlemede etkilidir.

DAP Kimler İçin Uygundur?

Fertilite belirtilerini tanıyıp kaydedebilen kadınlar,Düzenli siklusları olan kadınlar.Diğer yöntemleri kullanmak istemeyen çiftlerBu yönteme eşiyle birlikte karar verenler,Başka yöntemlerin kontrendike olduğu çiftlerGebeliği sorun olarak görmeyecek çiftler

DAP Kimler İçin Uygun Değildir?

Doğal aile planlaması uygulamasının kesin kontrendikasyonu yoktur.

Gebeliğin kontrendike olduğu kadınlar,Sürekli vajinal akıntısı olan kadınlar,Adetlerinin arası düzensiz olan kadınlar,Menopoz öncesi veya laktasyon infertilitesi gibi özel durumlarVücut ısısını artırabilen nedenler (Hastalık vb.)Vajinasını incelemekten hoşlanmayan kadınlar,Fertil günlerde cinsel ilişkiden kaçınmayı zor bulan çiftlerCinsel konularda iletişim kuramayan veya kurmayan çiftlerBirden fazla cinsel eşi olan kadınlar.

DAP Yöntemlerinin Olumlu Yönleri

Hiçbir sağlık riski yoktur.Ucuzdur.Her dönemde ve her durumda kullanılabilir.Bir kere öğrenildi mi, yaşam boyu kullanılabilir.Çiftlerin doğurganlık bilinci kazanmalarını sağlar.Erkeğin de aile planlamasında katkısını, işbirliğini ve iletişimi sağlar.Cinsel ilişki sıklığının belirlenmesinde kadının görüşüne yer verir.Kadının üreme organlarındaki sorunları erken fark etmesine yardımcı olur.Kişinin üreme fonksiyonları konusunda bilgilenmesine katkısı olur.Dini ve ahlaki değerlerden etkilenmez.İnfertil çiftlerde ovülasyonu saptamak için de kullanılabilir.

DAP Olumsuz Yönleri

Etkinliği, çiftin kurallara kesin olarak uyma isteğine bağlıdır.Vajinal enfeksiyonlar olduğunda, ovülatuvar mukusun ayırt edilmesi zordur.Emzirme döneminde fertilite işaretlerinin anlaşılması güç olabilir.Vücut ısısının herhangi bir nedenle değişmesi sonucu hatalar olabilir.Cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyuculuğu yoktur.Fertil dönemde cinsel ilişkide bulunulmamasını ya da ek yöntem kullanımını gerektirir.Kullanım eğitimi üç ay sürer. Bu süre içinde kullanıcıyla sık sık görüşülmesi gerekir.Eğitim ve danışmanlık becerileri olan, doğurganlık bilinci kavramlarını ve uygulamalarını çok iyi bilen eğitimcilerce öğretilmelidir.

Fertilite Belirtilerine Dayanan Yöntemler

Servikal Mukus Yöntemi (Billings Ovülasyon Metodu): Servikal mukustaki değişiklikler izlenerek fertil günlerin başlangıcı ve sonu belirlenebilir.Bazal Vücut Isısı Yöntemi: Bazal vücut ısısındaki değişiklikler izlenerek, ovülasyonun oluştuğu ve fertil günlerin bittiği anlaşılabilir.Servikal Palpasyon Yöntemi: Servikal değişiklikler, kadına fertil günlerin başlangıcı ve bitişi konusunda ek bilgi sağlayabilir.

Servikal Mukus Yöntemi:

Kadın, vajinal salgısını her gün kontrol eder ve her akşam kayıt eder:Adet kanaması bittikten sonraki birkaç günde mukus gözlenmez.Sonra yapışkan, koyu kıvamlı, pürtüklü çok az mukus salgılanmaya başlar.Ovulasyon yaklaşırken mukus artar, incelir ve rengi berraklaşır, elastik ve kaygan olur, vajinada ıslaklığa neden olur.Ovulasyondan sonra mukus azalır, tekrar yapışkan ve pürtüklü olur, vajina kuru hissedilir.Vajinada ıslaklığın hissedildiği ilk günden başlayarak, kaygan, ince ve bol mukusun bitiminden sonraki üç güne kadar cinsel ilişkiden kaçınılır veya ek yöntem kullanılır.

Bazal Vücut Isısı Yöntemi

Ovülasyondan sonra progesteron hormonu, vücut ısısını 0,2°C-0,5°C arasında yükseltir ve bir sonraki menstrüasyona kadar (yaklaşık 11-17 gün) yüksek ısıda tutar. Bu yükselişe termal kayma denir.Ovülasyon, muhtemelen ilk ısı yükselişinden önceki gün gerçekleşir.Bazal vücut ısısı, hassas bir termometreyle, menstrüel siklus boyunca,her sabah yataktan kalkmadan önce,ortalama aynı saatlerde vetercihan oral yoldan ölçülür.Tarih belirtilerek bir çizelgeye kaydedilir.Adetin ilk 10 gününde ölçülen “normal” ısıların en yükseği belirlenir.Bu 10 ısının en yüksek olanının 0,1°C üstünden bir çizgi çekilir. Bu çizgiye “ısı çizgisi” denir.İnfertil dönem, ısı çizgisi üzerinde art arda gelen üçüncü yüksek ısının kaydedilişinin akşamı başlar. Cinsel ilişkiye girmeden önce, yüksek ısının saptandığı üç günün (“termal değişim dönemi”) geçmesi beklenir.İnfertil dönem başladıktan sonra, kadının ısı ölçmeye devam etmesine gerek yoktur.Bazal vücut ısısı, hastalık, stres, düzensiz uyku, antibiyotik kullanımı, ölçüm hatası ve benzeri birçok durumdan etkilenebilir.

Servikal Palpasyon Yöntemi

Kadın, serviksteki değişiklikleri belirler.Servikal palpasyon;menstrüasyon dönemi dışında her günmümkünse gece yatmadan önce,her seferinde aynı pozisyonda iken yapılmalıdır.Muayeneden önce tırnakları kısa, eller temiz olmalıdır.Serviksin kıvamı;yumuşakken alt dudağın iç kısmı sertken burun ucunun ortası gibi hissedilir.

Adet kanamasından sonraki ve adete yakın günlerde eksternal servikal os kapalıdır, serviks serttir, ve servikse kolay ulaşılır. İnfertil dönemdir.

Serviks serttir, servial os kapalıdır, serviks biraz yüksektedir. İnfertil dönemdir.

Ovülasyondan ortalama 4-5 gün önce, yumuşamanın başlaması belirgin hale gelir. Os yavaşça açılır ve palpasyonla servikse daha zor ulaşılır. Fertil dönemdir.

Ovülasyon döneminde serviks, zor palpe edilir. Hissedilebiliyorsa,  kıvamı çok yumuşamış ve açıklığı da genişlemiştir. Fertil dönemdir.

Ovülasyonu hemen izleyen günlerde serviks yeniden sertleşir, aşağı iner ve os kapanır. İnfertil dönemdir.

Kadın, ilk değişiklikleri belirlediği andan serviksi kolayca hissettiği, serviksin sert ve osun kapalı olduğu zamana kadar fertil sayılır.Çift, çocuk sahibi olmak istemiyorsa, fertil günlerde cinsel ilişkide bulunmamalıdır.Bu yöntemin semptotermal yöntemin en güvenilir parametresi olduğu belirtilmektedir

Semptotermal Yöntem

Semptotermal yöntem, servikal mukus, bazal vücut ısısı ve servikal palpasyon yöntemlerinin  birleşimidir.Her üç yöntemin birleşimi olduğundan diğerlerinden daha etkilidir.Adet kanaması durduktan sonra, ovulasyondan önce, infertil kuru günlerde iki günde bir cinsel ilişkide bulunulabilir.Vajinanın ıslandığı hissedildiğinde veya mukusa rastladığında fertil aşama başlar. Gebe kalmamak için bu dönemde cinsel ilişkide bulunulmaz.Hem zirve gününde hem de “termal değişim dönemi”nde cinsel ilişkide bulunulmaz.

Takvim Yöntemi

Takvim yöntemi, menstrüel siklusun fertil ve infertil günlerini hesaplamak için 6 aylık bir gözlem süresi sonunda matematiksel formüllere dayanan doğal bir yöntemdir. Yöntem, fertil günlerde çiftin cinsel ilişkiden kaçınması esasına dayanır.Fertil dönemin hesaplanması için daha önceki altı menstrüel siklus süresinin bilinmesi gerekir.

Yöntemin dayandığı temeller şunlardır:Düzenli menstrüel siklus;Ovülasyonun genellikle bir sonraki menstrüel periyoddan önceki 14. günde olduğu, ancak 11. ve 17. günler arasında da olabileceği varsayımı;Normalde yumurtanın ovülasyondan sonraki 14-24 saat arasında döllenebileceği varsayımı;Spermin, kadının vajinal kanalı ve/veya uterusunda ancak 24-72 saat canlı kalabileceği varsayımı.

Bir örnekle açıklamak gerekirse;

30 günde bir düzenli adet gören bir kadının ovülasyonu, beklediği adetten 11-17 gün öncedir; yani gördüğü adetin başlangıcından (30 - 17 = 13; 30 - 11 = 19) 13-19 gün sonradır.Buna göre adetin başladığı gün birinci gün sayılırsa, adetin başlangıcından sonraki 13 - 3 = 10. gün ile 19 + 1 = 20. gün arası, döllenme için en riskli dönemi oluşturmaktadır.Bu dönemde cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.

Takvim Yöntemini Kimler Kullanabilir?

26 ila 32 gün uzunluğunda siklusu olan kadınlarHer siklusun 8-19’uncu günlerinde korunmasız cinsel ilişkiden kaçınabilen eşlerCinsel yönden bulaşan enfeksiyonlara maruz kalmayan çiftler.

Emzirme ve Gebeliğin Önlenmesi:

Laktasyonal amenore yöntemi(LAM), annenin emzirme döneminde emzirmeyle ilgili bazı koşullara uyarak laktasyon amenoresini bir aile planlaması yöntemi olarak kullanmasıdır.

Etki Mekanizması/Etkililik

Doğumdan sonra östrojen, progesteron ve plasental laktojen hormonlarının düşmesiyle laktasyon başlar.Memede başlayan süt yapımı prolaktin ve emme refleksiyle artar. İnsanda laktasyon, ovülatuvar siklus üzerine etki ederek, kadının ovülasyonu ve adet görmesini baskılayarak gebelikten korunmayı sağlar.Tam emzirme koşuluna göre emzirildiğinde, emzirmenin %99.5 oranında etkili, doğru kullanılmadığında %98 etkili bir kontraseptif yöntem olduğu kabul edilmektedir.

Tam Emzirme Koşulları:

Bebeğin altı aydan küçük olması,Annenin adet görmemesi,Bebeğin gündüz ve gece her istedikçe, sık aralıklarla (6-10 kez) ve en az dört dakika emzirilmesi,Bebeğin beslenmesinin en az %85’inin anne sütüyle sağlanması.

Emzirme Kuralları

Bebek doğumdan sonra hemen emzirilmelidir.Bebek her iki memeden en az 4 dakika, günde 6-10 kez ve gece en az 1 kez olmak üzere emzirilmelidir.Gündüz aralıkları 4, gece aralıkları 6 saatten uzun olmamalıdır. Bazı bebekler 6-10 kez emmeyebilir ve gece uyanmadan uyuyabilir. Bu durumda kontraseptif yöntem olarak LAM’ın güvenirliliği azalır.Su dahil haftada toplam 60 ml’yi geçen gıda ek gıda sayılır. Bir kez de olsa emzirme yerine bebeği doyuracak kadar ek gıda ya da içecek verildiğinde bebek daha az emmeye başlar ve LAM eskisi kadar güvenli bir yöntem olmaktan çıkar.Bebeğin beslenmesinin en az %85’i anne sütüyle sağlanmalıdır. Anne sütünün sağılıp verilmesi bile bu konuda ek gıda gibi etki yapacaktır.

LAM Yönteminin Olumlu Yönleri:

Korunma doğumdan hemen sonra başlar.Kadını en az 6 ay süreyle etkili bir şekilde korur.Cinsel ilişkiyi etkilemez.Yan etkisi yoktur.Doğaldır ve kullanılması kolaydır.Ücretsizdir.Anne ve çocuk sağlığı açısından yararlıdır.Emzirmeyi destekler ve çocuğun gelişmesini sağlar.

LAM Yönteminin Olumsuz Yönleri

Belirli bir süreyle sınırlıdır; normal koşullar altında, doğumdan sonraki ilk 6 ayda etkilidir.Bütün koşullar yerine getirilmediği zaman gebeliğin önlenmesinde etkili olmaz.Koşullardan biri değiştiğinde kullanmak üzere bir başka yöntem (kondom, spermisit gibi) hazır bulundurulmalıdır.Etkili olması için nasıl uygulanması gerektiği kolayca anlaşılmayabilir.CYBH’lerden korumaz.HIV ve hepatit anne sütüyle bulaşabilir.

LAM Yönteminin Sınırlılıkları:

HIV enfeksiyonuEmzirme sırasında ilaç kullanımıYeni doğmuş bebeği etkileyen şartlarCinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.

LAM Yönteme Özel Danışmanlık:

İdeal olarak, anne adayına gebelik kontrolleri sırasında aile planlaması konusunda yol gösterilmeli, yöntemlere ilişkin bilgi verilmelidir.Anneler, emzirmeye özendirilmeli ve desteklenmelidir.Anne sütününhem bebek, hem de anne açısından önemi,doğru emzirme tekniği,meme bakımı açıklanmalı,varsa sorunlar çözümlenmelidir.Emzirmenin doğumdan hemen sonra başlaması gerekir.Anne sütü hem yaşam için gerekli besleyici maddeleri içerir, hem de çocuğa bağışıklık sağlar.

KOMBİNE HORMONAL KONTRASEPTİFLER

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler :

Kombine oral kontraseptifler (KOK) doğal kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteronun sentetik formlarını içerir: Etinil östrodiol içeriği;  düşük doz KOK’larda 30 µg ve daha az, diğer KOK’larda; 50 µg.dır. 21, 22 ve 28 günlük paketler halinde hazırlanmıştır. Türkiye’de halen 21’lik haplar bulunmaktadır.Monofazik ve multifazik preparatlar olarak ikiye ayrılır: monofazik KOK’ların içeriği her günkü hap için aynıdır. Multifaziklerde ise hapların içeriği günlere göre değişir.

Kombine Enjekte Edilen Kontraseptifler:

Doğal östrojen ve progestogen olarak

–“östradiol valerate 5 mg + noretisteron enantate 50 mg” (Mesigyna®) ve

–“östradiol cypionate 5 mg + medroxyprogesteron asetat 25 mg” (Cyclofem) içeren iki preparatı bulunmaktadır.

Türkiye’de sadece mesigyna® 1997 yılından beri kullanımdadır.

HAP BIRAKMA NEDENLERİ

%7.2’si gebe kaldığı için,%5.5’i yöntem başarısızlığı nedeniyle,% 29.8’i başka yönteme geçmek istediği için%11.7’si diğer nedenlerden dolayı, hap kullanmaya başladıktan sonraki 12 ay içinde hap kullanmayı bırakmıştır.

KHK Yöntemlerin Uygunluk Kriterleri

Sağlıklı her yaştaki kadın (nullipar veya multipar) menarştan menopoza dek istediği sürece kombine hormonal kontraseptifleri kullanabilir.Ancak yöntem kullanmaya başlanmadan önce danışmanlık hizmeti alınmalıdır.   Herhangi bir sağlık sorunu kadınların çoğu da hem oral hem de enjekte edilen kombine hormonal kontraseptif yöntemleri kullanabilirler ancak danışmanlık almalıdırlar.Yöntem için başvuranların, yönteme uygunluğu, Dünya Sağlık Örgütü’nün “Yöntem Uygunluk Kriterleri” ve “yönteme özel danışmanlık öğrenim rehberleri” aracılığıyla değerlendirilir.35 yaş ve üzerinde olup günde 15 ve daha fazla sigara içen kadınların hem oral, hem de enjekte edilen kombine hormonal kontraseptif yöntemleri kullanmaması uygundur.Cinsel yolla bulaşan hastalıklar için yüksek risk altında olan kadınlara mutlaka ikili yöntem (hap+kondom) kullanmaları hatırlatılmalıdır.

KOK Kullanım Kuralları:

Düzenli olarak, her gün 1 hap yutulur.Tercihan her gün yaklaşık aynı saatlerde, akşam yemeğinden sonra veya gece yatmadan önce, yutulmalıdır21 gün düzenli-unutulmadan yutulur.7 gün hap yutulmaz, ara verilir,8. gün yeni bir kutuya başlanır.7 günlük ara süresi içinde adet kanaması başlayabilir ama yeni kutuya başlamak için 8. gün beklenir!

İlk kez KOK Kullanmaya Başlama:

Kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse:  Hemen başlanır.(Ek yöntem gerekmez.)Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise    KOK başlanır + 7 gün ek yöntem kullanır.Doğum sonrası: emziriyorsa, 6 aydan sonra, adet görmüyorsa gebe olmadığından kesinlikle emin ise KOK başlanır. (+ 7 gün ek yöntem kullanır.)                    

    Adet görmeye başlamışsa; kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse:hemen başlanır.(Ek yöntem gerekmez.)              

    Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KOK başlanır + 7 gün ek yöntem kullanır.   

Doğum sonrası: emzirmiyorsa, 21. günden sonra KOK başlanır,Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen başlanır,ek yöntem gerekmez.

Hap unutulduğunda:

“30-35 mcg etinil östrodiol içeren hap” unutulursa:

  a. “1 veya 2 hap” unutulduysa;

    Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir.    Ek yönteme gerek yoktur.b. “3 veya daha fazla hap” unutulduysa;Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. İlaveten 7 gün içinde cinsel ilişkiye girilmemeli veya ek yöntem kullanılmalıdır.Siklusun ilk haftası içinde unutulmuşsa ve bu süre içinde ek yöntem kullanılmaksızın cinsel ilişkiye girilmişse acil kontrasepsiyon gerekir.Siklusun üçüncü haftası içinde unutulmuşsa, kullanılmakta olan  paket bitirilmeli,  hiç ara verilmeden yeni pakete başlanmalıdır.

“20 mcg etinil östrodiol içeren hap” unutulması:  a. “1 hap” unutulduysa;

Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. Ek yönteme gerek yoktur.

    b. “2 veya daha fazla hap” unutulduysa;

  Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. İlaveten 7 gün içinde cinsel ilişkiye girilmemeli veya ek yöntem kullanılmalıdır.Siklusun ilk haftası içinde unutulmuşsa ve bu süre içinde ek yöntem kullanılmaksızın cinsel ilişkiye girilmişse acil kontrasepsiyon gerekir.Siklusun üçüncü haftası içinde unutulmuşsa, kullanılmakta olan  paket bitirilmeli,  hiç ara verilmeden yeni pakete başlanmalıdır.

Kombine Enjektabl Yöntemlerin Kullanım Kuralları:

“Her ayın aynı günü” enjeksiyona gelinmeli, tatile denk geliyorsa birkaç gün önce gelinmelidir.Düzenli olarak, 4 haftada bir kez kombine –aylık- enjeksiyon uygulanır.İlk 7 gün için ek yöntem kullanmak gerekmez.Enjeksiyon tarihini 7 günden fazla geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir +7 gün süre ile ek yöntem kullanılmalıdır. Bu süre içinde cinsel ilişki olursa, acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

Kombine enjektabl kullanmaya ilk kez başlama

Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse: Hemen başlanır,(ek yöntem gerekmez.)Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise kombine enjekte edilen  hormonal  kontraseptif başlanır + 7 gün cinsel lişkiye girilmez veya ek yöntem kullanır.Doğum sonrası: emziriyorsa, 6 aydan sonra, amenoreik ise: gebe olmadığından kesinlikle emin ise kombine enjekte edilen hormonal  kontraseptif   başlanır+7 gün ek yöntem kullanılır.Adet görmeye başlamışsa; kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır.Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise kombine enjekte edilen hormonal kontraseptif başlanır+ 7 ek yöntem kullanılır. Doğum sonrası: emzirmiyorsa, 3.haftadan (21 günden) sonra kombine enjekte edilen hormonal kontraseptif başlanır.Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen başlanır. (ek yöntem gerekmez)





Başka bir hormonal yöntemden geçme:

Önceki yöntem düzenli kullanılmışsa, gebe olunmadığından kesinlikle emin ise, sonraki adetin beklenmesi gerekmez, hemen başlanabilir, ek yöntem gerekmez.Önceki yöntem 3 aylık enjeksiyon ise, enjeksiyon gününde aylık enjeksiyon uygulanabilir.RİA’dan aylık enjeksiyona geçme:gebe olmadığından emin ise, herhangi bir zamanda aylık enjeksiyon yapılabilir.Adetin ilk 7 günü içinde ise, ek yöntem gerekmez,  RİA hemen çıkarılabilir,adetin 8. gününde ve sonrasında ise, + 7 gün cinsel ilişkiye girilmez veya ek yöntem kullanılır, RİA sonraki adette çıkarılır.

Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken, her gün düzenli olarak 1 tane hap yutulmalıdır. Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken haplar tercihen her gün aynı saatlerde kalktıktan sonra veya yatmadan önce yutulmalıdır.Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken 21 gün hap yutulur, 7 gün ara verilir.Doğum sonunda emziren kadınlarda oral kombine hormonal kontraseptiflere  6 aydan sonra başlanabilir.Doğum sonunda emzirmeyen kadınlarda oral kombine hormonal kontraseptiflere  40 günden sonra başlanabilir.Düşük yapan bir kadına, düşükten hemen  sonra veya 5 gün içinde oral kombine hormonal kontraseptifler başlanabilir,  ek yöntem gerekmez.İlk başlarken, adetin 5 günü içindeki kadınlara, oral kombine hormonal kontraseptifler hemen başlanabilir, ek yöntem gerekmez.İlk başlarken, adetin 15 günü içindeki kadınlara, oral kombine hormonal kontraseptifler, kadının gebe olmadığı kesin ise, hemen başlanabilir, ama 7 gün  ek yöntem gerekir.Oral kombine hormonal kontraseptif kullanan bir kadın, bir siklusta 1-2 hap unutursa,___________ 1 hap yutulmalı,aynı gün _________ da yutulmalı,düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir.Ek yönteme gerek ______.Kombine enjekte edilen hormonal kontraseptifler _ haftada veya _ ayda veya __ günde bir defa uygulanır.Kombine enjekte edilen hormonal kontraseptifler _____ kas içine, __ tekniği ile enjekte edilir.

SADECE PROGESTERON İÇEREN HORMONAL KONTRASEPTİFLER

Depo-Provera ,İmplanon

Sadece Progesteron İçerenler:

      Minihaplar

      Depo medroksiprogesteron asetat (DMPA®),

      Noretisterone enantate (NET-EN®),

      Levonorgestrel implants (Norplant® ve Jadelle®) ve

      Etonogestrel implants (Implanon®).

      Nestorone (Elcometrine®).

Nomegestrol acetate (Uniplant®, Surplant®)

Norplant

3.4 cm X 2.4 mm” boyutlarında, herbiri 36 mg kristalize levonorgestrel içeren 6 ince ve esnek silikon kapsülden oluşur.

      5 yıl süre ile koruma sağlar.

      Geri dönüşümlüdür.

      Cilt altına uygulanır.

İmplanon:

      68 mg etonogestrel içerir.

      Boyu 40m,dış çapı 2mm boyutlarındadır.

      Tek çubukludur.

      Etilenvinilasetat (EVA) polimerden oluşan taşıyıcısı vardır.

      Düşük miktarda hormon salgılar.(30µg etonogestrel/gün)

      3 yıl süre ile koruma sağlar.

      Geri dönüşümlü,cilt altına uygulanan bir yöntemdir.

.

Kolda İmplanon

İmplant kullanımı:

      Türkiye’de 2003 yılında yaşayan “15-49” yaşlar arasındaki evli kadınların;

      implante edilen hormonal kontraseptifleri (implant[1]) bilmektedir (2003 TNSA).
      geçmişte kullanmıştır.

      2003 yılında sadece kadınların %0.4’ü implant kullanmaktadır !

Sadece Progestin İçeren Hormonal Kontraseptiflerin Türkiye’de Kullanımı:

      Türkiye’de 2003 yılında yaşayan “15-49” yaşlar arasındaki evli kadınların;

      enjekte edilen hormonal kontraseptifleri (enjeksiyon[1]) bilmektedir (2003 TNSA).
      geçmişte kullanmıştır.

      Son bir yıl içinde enjeksiyon kullananların %78.6’sı kullanmayı bırakmıştır!

Yöntemlerin Uygunluk Kriterleri:

      Sağlıklı her yaştaki kadın doğum yapmış,yapmamış menarştan menopoza dek istediği sürece sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifleri kullanabilir.

      Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaz. Yüksek risk altında olan kadınlara mutlaka ikili yöntem kullanmaları hatırlatılmalıdır.

Sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifler, sigara içen,şişman, emzikli ve östrojen kullanması sakıncalı olan kadınlar gibi pek çok kadında da güvenle kullanılabilir.

DMPA/ Depo-provera:

      150 mg depo-medroksiprogesterone asetat içerir.

3 ayda bir intramuskuler yolla uygulanır.

DMP Kullanım Kuralları:

      Düzenli olarak, 3 ayda bir kez   uygulanır.(±15 gün)

      15 günden fazla süre geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir ve 7 gün ek yöntem kullanılır.

       Bu süre içinde cinsel ilişki olursa, acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

İlk Kez DMPA Kullanmaya Başlama:

      Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse:  Hemen başlanır.Ek yöntem gerekmez.

      Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise başlanır.7 gün ek yöntem kullanır.

Doğum sonrası emziriyorsa(6 hafta-6 ay arasında):

      Adet görmüyorsa: herhangi bir zamanda başlanır ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez. (15 gün ara ile gebelik testi yapılır, negatif ise başlanabilir)

Doğum sonu emziren ve adet görende:

      Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır.Ek yöntem gerekmez

Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise başlanır. 7 gün ek yöntem kullanır.

Doğum sonrası emzirmiyorsa:

      Doğumdan hemen sonra  başlanabilir,

Düşük sonrası:

      ilk 7 gün içindeyse hemen başlanır.

      Ek yöntem gerekmez.

İmplanon® Kullanım Kuralları:

      Üç yılda bir kez cilt altına uygulanır.

      3 yıl sonra etkisi tamamen bitmemekle birlikte koruyuculuğu azalmaktadır.

      3 yıl sonra yenilenmelidir.

İlk kez İmplanon Kullanmaya Başlama:1

      Kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse: Hemen uygulanabilir,ek yöntem gerekmez.

      Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise hemen uygulanabilir. 7 gün ek yöntem kullanır.

      Doğum sonrası emziriyorsa, 6 hafta-6 ay arasında,adet görmüyorsa herhangi bir zamanda  uygulanabilir ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez,

      Doğum sonrası adet görmeye başlamışsa; adetinin ilk 5 günü içinde hemen uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

    Kadın adetinin 5-28. günlerindeyse ve gebe olmadığından emin ise uygulanır.7 gün ek yöntem kullanır. 

      Doğum sonrası: emzirmiyorsa, doğumdan hemen sonra  uygulanabilir.

Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

DMPA İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur?

      Düzenli kullanıldığında çok yüksek oranda korur(%99.7)

      Doğru kullanılmazsa koruyuculuğu yüzde 97’ye düşer.

      Yapılan araştırmalarda kullanıcıların hiçbirisinde gebelik saptanmamıştır, %100 koruyucu olarak bulunmuştur.

Ancak yeni bir yöntem olduğundan, daha uzun süreli kullanımına bağlı araştırma sonuçlarına gerek vardır.

DMPA İstenmeyen Gebeliklerden Nasıl Korur?

      Ovulasyon baskılanır.

      Progesteronun etkisiyle servikal mukus kalınlaşarak spermlerin geçişi engellenir.     

      Endometriyum incelerek implantasyona  elverişsiz hale gelir.

DMPA Olumlu Yönleri Nelerdir?

      Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

      Kullanılması kolaydır.(3 ayda sadece 1 kez enjeksiyon yeterlidir)

      18-45 yaş arasında güvenle kullanılabilir.

      Emzirenler güvenle kullanabilir.

      Sigara içenler de  güvenle kullanabilir.

      Endometriyum ve over kanserinden KORUR.

      Pelvik enfeksiyonlardan korur.

      Safra kesesi hastalığı, kalp kapak hastalığı olanlar da kullanabilir.

      Çok az bir ilaç etkileşimi olabilir.

İmplanon Olumlu Yönleri Nelerdir?

      Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

      Kullanılması kolaydır. (3 yılda sadece 1 kez uygulanması yeterlidir)

      Menarştan menopoza dek her yaşta güvenle kullanılabilir.

      Hatırlamayı gerektirmez.

      Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

      Östrojene bağlı yan etki olmaz.

      Emzirenler güvenle kullanabilir.

      Sigara içenler de  güvenle kullanabilir.

      Çıkarılınca doğurganlık 3 ay içinde geri döner.

DMPA Kullanırken Görülebilecek Durumlar:

      Adet düzensizlikleri sıktır,amenore sık görülür, endometriyumun incelmesine bağlıdır, tedavi gerektirmez, menopoz veya adetten kesilme demek değildir.      

      Lekelenme veya az kanama: genellikle ilk enjeksiyondan sonra görülür.               

      Fazla veya uzamış kanama: genellikle ilk enjeksiyondan sonra görülür. 

      Kilo artışı olabilir.

Enjeksiyonlar bırakıldığında gebeliğin geri dönüşü gecikebilir. (son enjeksiyondan sonra ortalama 10 ay gecikebilir).

İmplanon Kullanırken Görülebilecek Durumlar:

      Adet düzeninde aksama, düzensiz ve uzamış kanamalar ilk yıl sık görülür.

      Amenore, uygulamadan bir yıl sonra, sıklıkla görülür.

      Nadiren lokal rahatsızlıklar olur;uygulama ve çıkarma esnasında enfeksiyon, çıkardıktan sonra nedbe, yara izi

      Baş ağrısı,Baş dönmesi

      Alt karın ağrısı

      Memelerde dolgunluk

      Kilo alma

DMPA Nerelerden Temin Edilebilir?

      İlk kez kullanmaya başlanırken, mutlaka herhangi bir sağlık kuruluşuna baş vurulmalıdır. yönteme özel danışmanlık hizmeti alınmalıdır.

      Yönteme uygun olan kadınlar kontrol izlemleri dışında yöntemi herhangi bir sağlık kuruluşundan ve/veya eczaneden temin edebilirler.

      Ancak enfeksiyonlardan korunmak için enjeksiyonlar bir sağlık kuruluşunda yapılmalıdır.

İmplanon Nerelerden Temin Edilebilir?

      İlk kez kullanmaya başlanırken, mutlaka herhangi bir sağlık kuruluşuna baş vurulmalıdır. İmplanon kullanmayı planlayan kadına eğitimli sağlık personeli tarafından yönteme özel danışmanlık hizmeti verilmelidir.

      Uygulama konusunda eğitimli ve deneyimli sağlık personeli tarafından ve bir sağlık kuruluşunda uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

DMPA Kullanırken Kontrola Gelmek Gerekir mi?

      Yönteme uyumun değerlendirilebilmesi için ilk kez 3 ay sonra  kontrola/yeni enjeksiyona gelinmelidir.

      Hiç bir yakınma olmasa da her yıl  bir kez kontrola gelinmelidir.

      Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilinir.

Herhangi bir nedenle yöntem bırakılmak istenirse, bırakılmadan önce sağlık personeline danışılması hatırlatılır.

İmplanon Kullanırken Kontrola Gelmek Gerekir mi?

      Uygulama yerini kontrol etmek için 1 hafta içinde  kontrola gelinmelidir./Uygulamadan sonra 24 saat sonra gazlı bez açılmalı,2-3 gün uygulama yeri kuru tutulmalı,4-5 gün sonra yaranın üzeri açılmalıdır.

      3. ayda ikinci izlem,Yılda bir kez izlem ile devam edilir.

      Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilinir.

      Herhangi bir nedenle yöntem bırakılmak istenirse, bırakılmadan önce sağlık personeline danışılması hatırlatılır. 3 yıl sonra implantın çıkarılacağı tarihte geri gelmesi hatırlatılır.

DMPA Uyarı İşaretleri:

      Aşırı adet kanaması; normalin 2 katı uzun süre ya da 2 katı fazla kanama

      Adetler arasında 7 günden uzun süren kanama

      Uzun süren düzenli adet döneminden sonra, geciken menstrüel kanamalar

      Enjeksiyonlara başladıktan sonra tekrarlayan şiddetli migren tipi baş ağrıları,

      Görmede bulanıklık

      Karnın alt bögesinde şiddetli ağrı

İmplanon Uyarı İşaretleri:

      Uygulama yerinde ağrı, kızarıklık, hassasiyet

      Adet gecikmesi (gebelik kuşkusu)

      Düzensiz ve aşırı vajinal kanama, normalin 2 katı uzun süre ya da 2 katı fazla miktardaki kanama

Şiddetli baş ağrısı

İmplanon Uygulanması:                           İmplanon çıkarılması:

Özet Soruları:

      Depo Provera “sadece progesteron içeren enjekte edilen hormonal kontraseptifdir.

      DMPA cilt altı enjeksiyonla uygulanır.

      DMPA sadece emzikli kadınlar için uygun olan bir AP yöntemidir.

      DMPA’nın en sık görülen olası sağlık sorunu adet düzensizlikleridir.

      Sigara içen kadınlar için DMPA uygun değildir.

      Sistolik tansiyon arteriyel <160, diastolik <110 mmHg olan kadınlar DMPA kullanabilirler. 

      İmplanon 5 yıl süre ile istenmeyen gebeliklerden korur.

      İmplanon derin kas içi enjeksiyonla uygulanır.

      İmplanon adetin ilk 5 günü içinde  uygulanabilir ve ek yöntemle korunmak gerekmez.

      DMPA kullanan kadın yöntem kullanmayı bıraktığında ortalama 10 ay sonra gebe kalabilir.

      İmplanon kullanan kadın, İmplanon’u çıkarttıktan 1-3 ay sonra gebe kalabilir.

BARİYER YÖNTEMLER

Cinsel ilişki esnasında, spermin kadının vajinasına geçmesini engelleyen yöntemlerdir.Güvenle ve reçetesiz alınıp kullanılabilir.Diğer aile planlaması yöntemlerinden farklı olarak, bariyer yöntemlerden kadın ve erkek kondomunun bir özellikleri daha vardır: sadece istenmeyen gebeliklerden korumakla kalmaz,  cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korurlar.Erkek kondomunun bir diğer özelliği de aile planlaması sorumluluğunun paylaşılmasında, erkek tarafından kullanılabilecek sınırlı çeşitteki AP yöntemlerinden birisi olmasıdır.Kadın kondomu,

Erkek kondomu,Diyafram,Servikal başlık,Spermisit.

Erkek kondomu:

Kadın kondomu:

Diyafram:

       Spermisitler:




KONDOM:

Lateks maddesinden (erkek için olan) ve poliüretandan  üretilen (kadın için olan);genellikle spermisit (sperm hücresini öldürücü) maddeler içeren, gebelikten ve CYBE ‘den koruyan araçlardır.Erkek kondomu, cinsel ilişki sırasında penise takılan bir kılıftır. Erkeğin sperminin vajinaya girmesini engeller.Yaygın olarak kullanılan kondomlar lateks, poliüretan ya da koyun bağırsağından yapılır.Lateks kondom CYBE’lere karşı en iyi korumayı sağlar. Poliüretan ya da plastik olanlar son zamanlarda önem kazanmıştır. Bunlar latekse oranla daha ince, dayanıklı ve esnektir; temas sırasında duyarlılığı da azaltmaz.Kapalı ucunda semenin toplandığı bir yer (rezervuar) vardır.Ulaşılması kolaydır ve ucuzdur. Gebelikten  koruması dışında AIDS, Hepatit B ve Hepatit C virsununn bulaşmasını engeller. Ayrıca antisperm (sperme karşı) antikorlarının oluşmasını önleyebilir.

Erkek Kondomu:



Kondomum Etkililiği:

Kurallara uygun olarak kullanıldığında erkek kondomu ile istenmeyen gebeliklerden korunma başarı oranı %98 iken,  doğru kullanılmadığında %85’e kadar azalmaktadır.Kadın kondomu ile  doğru kullanımda oran %95 iken, doğru kulanılmadığında, % 79’lara dek düşmektedir.Spermisit maddeler içeren kondomların koruyuculuk oranları daha yüksektir.En sık yapılan yanlış uygulamalardan biri de cinsel ilişkiye kondomsuz başlanması ve hemen orgazm öncesi dönemde takılmasıdır.Kondomun yırtılması kuralına uygun kullanımda çok ender görülür. Kondom yırtıldığında gebelik riski ve cinsel yolla bulaşan hastalık etkenlerine maruz kalma riski kondom kullanmamış olanlardaki kadar yüksektir. Bu durumda acil kontrasepsiyon uygulanması ve gerekirse enfeksiyondan korunmak için tedavi amacıyla doktora başvurulması önerilir.

Erkek Kondomunun Olumlu Yönleri

Aile planlamasına erkeklerin katılımını sağlar.GüvenlidirUcuzdur ve kolay bulunur. AIDS ve diğer CYBE’lere karşı korunma sağlar.Erken boşalmanın önlenmesine yardımcı olabilir.Reçete veya tıbbi izlem gerektirmez.

Erkek Kondomunun Olumsuz Yönleri:

Cinsel ilişkiye bağımlıdır,cinsel ilişkiyi kesintiye uğratabilir.Yeterli miktarda kondom bulundurulması önceden planlanmalıdır.Bazı çiftlerde (özellikle erkekte) duyarlılığı azaltabilir.Bazı erkeklerde ereksiyonu güçleştirir.Kullanımdan sonra yok edilmesi sorun olabilir.Lateks materyal yırtılabilir ya da sıyrılabilir.Özellikle, boşalmadan sonra geri çekilirken özel bir dikkat gösterilmesi ve meninin dışarı dökülmesinin önlenmesi gerekir.Her cinsel ilişkide yeni bir tane kullanmak gereklidir.

Kondomun Kullanım Kuralları:

Lateks allerjisi olan kişiler hariç (sadece lateks kondomlar için) her erkek ve eşi, rahat ve güvenli şekilde kondom kullanabilir. Kontrendikasyonu yoktur.

 ERKEK  KONDOMUNUN KULLANIMI:

Ellerinizi akan su ve sabun ile iyice yıkayınız, kurulayınız.    Kondomu zedelemeden dikkatlice parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.Kondomu cinsel ilişkiye girmeden önce takınız.(Sünnetsiz penislerde, deriyi geri çekin.) Kondomun ucunu baş ve işaret parmağınızla sıkıştırarak, havasını boşaltıp, sertleşmiş penisin üzerine geçiriniz.
Kondomu sıvazlayarak penise geçirirken kondomun ucunu sıkıştırarak tutmaya devam ediniz ve kondom tüm penisi kaplayıncaya kadar devam ediniz.

Cinsel ilişki (boşalma sonrasında) bitiminde penisten sıyrılmasını engellemek için kondomu tutarak penisi dışarı çekiniz.

Semenin kondom içinden çıkmamasına dikkat ederek, kondomu penisten sıyıyarak çıkarın. Akarsu altında delik olup olmadığını kontrol ettikten sonra, kondomu sperm saçmayacak şekilde düğümleyerek çöpe atınız.Lütfen kondomu her kullandığınızda düzenli olarak kontrol ediniz.Ellerinizi akan su altında ve sabun ile yıkayınız.* Yırtık, sızıntı varsa, cinsel eşiniz ile ilk 72 saatte HEMEN en yakın sağlık kuruluşuna “acil korunma” için başvurunuz.

Kadın Kondomu:





Bir kontraseptif seçenek olan kadın kondomu, özellikle cinsel eşleri kondom kullanmayan kadınlara CYBE’lerden korunma ve doğurganlığını kendisinin kontrol etmesi şansını vermektedir. İlk kez 1992 yılında Avrupa’da piyasaya sürülen kadın kondomu günümüzde çeşitli markalarla bulunmaktadır.Kadın kondomları poliüretan bir kılıf ile iç ve dış olarak iki değişik boyda halkadan oluşur. Halkalardan küçük olanı kılıfın kapalı ucunda bulunur ve vajina içine, serviksi örtecek şekilde yerleştirilir. Açık ve tek büyük halka ise vulvada kalır. Erkek kondomu gibi genital teması ve semenin vajinaya dökülmesini önler. Vajina içini ve serviks ağzını örterek spermlerin uterus içine gitmesini önler. 

Kadın Kondomu Kullanmanın Olumlu Yönleri:

Kontrolünün kadında olarak istenmeyen gebeliklerden ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmaAIDS virüsünün cinsel ilişkiyle kadına bulaşma olasılığı15 kat daha yüksektir. Kadınlarda AIDS artmaktadır.Poliüretandan yapılmış olması, erkek prezervatiflerinde bulunan lateks maddesine karşı allerjik olan kadınlar (ve erkekler) için bir seçenek oluşturmasıdır.Kadının adetli olduğu dönemlerde de kullanılabilir.Kadın kondomu "ilişki kalitesini" çok az etkilemektedir.Kadın kondomunu kadın ilişkiden saatlerce önce takabilmektedir.Kondomu takmak için ilişkiyi bölmeye gerek kalmamaktadır. Bu özellikle ileri yaşlardaki erkekler için önemli bir olumlu yöndür.

Kadın Kondomu Kullanmanın Olumsuz Yönleri

Kadın takmakta zorlanabilir.Bu kondomu kullanmak için kadının kendi anatomisini iyi bilmesi gerekir.Doğru bir yerleştirme deneyim gerektirir.Fiyatı erkek prezervatifine göre nispeten daha pahalıdır.

KADIN KONDOMUNUN KULLANIMI:

Ellerinizi sabun ve akan su ile iyice yıkayınız, kurulayınız.Kondomu zedelemeden dikkatlice, parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.Kondom üzerinde yeterli miktarda kayganlaştırıcı olduğunu kontrol ediniz.İç halkayı baş ve işaret parmağınızla sıkıştırınız.Kondomun kapalı ucu vajinaya girecektir

Vajinanın içine iç halkayı tutarak itiniz. İç halkayı olabildiğince derine yerleştiriniz.

Dış halka vajinanın girişinde durmalıdır. Ayrıca dış halka vajina girişini cinsel ilişki süresince kaplamalıdır.

Cinsel ilişki bitiminde, kondomun dış halkasını kendi etrafında çevirerek içindekilerin dökülmesini engelleyiniz ve çekerek çıkarınız.Akarsu altında delik olup olmadığını kontrol ettikten sonra, kondomu sperm saçmayacak şekilde düğümleyerek çöpe atınız.Ellerinizi akan su ve sabunla yıkayınızLütfen kondomu her kullandığınızda düzenli olarak kontrol ediniz.* Yırtık, sızıntı varsa, ilk 72 saatte HEMEN en yakın sağlık kuruluşuna “acil korunma” için başvurunuz.

KONDOM KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER:

Kullanım süresi geçmiş kondomları kullanmayınız.Her tür cinsel ilişkide kondom kullanınız ve her ilişkide yeni bir kondom kullanınız.Kondomu dar cepte ya da uzun süre cüzdanda taşımayınız.Kuru, kirli, esnekliğini kaybetmiş,eskimiş,zedelenmiş kondomları kullanmayınız.Kondomu su bazlı kayganlaştırıcılarla kullanabilirsiniz. Vazelin, bebek yağı veya yağlı kremlerle kullanmayınız.Kondom paketini açmak için dişinizi ya da kesici bir aleti,makas v.b. Kullanmayınız.Tırnaklarınızın zarar vermeyiniz.İlişkinin en başında cinsel sıvılar birbirine değmeden ve erkek kondomu için, penis tam olarak sertleştiğinde kondomu kullanınız.Eğer ilişkinin herhangi bir yerinde kondomun zarar gördüğünü hissederseniz kondomu hemen değiştiriniz.

Kondom Yırtılması:

Tehlikeli cinsel ilişkiden sonraki ilk 72 saat içinde Acil Korunma için kliniğe başvurmasını önerin ve izleyin.Kontrole gelene kullanım kurallarını ve yırtık/sızıntı olması halinde 72 saat içinde acil kontrasepsiyon kullanmalarını hatırlatın. Bazı çiftler, kondom kullanmaktan sıkılabilirler veya uzun süreli kullanılabilecek bir başka aile planlaması yöntemine geçmek isteyebilirler,  böyle durumlarda bir başka yöntem için danışmanlık hizmeti veriniz.

Diyafram:




Bükülebilir bir halkaya tutturulmuş, kubbe şeklinde plastik bir kaptır.Diyafram serviksi örten yuvarlak, kauçuk ya da silikondan yapılmış, kenarları daha sert bir araçtır.Düz, halka ya da yay tipleri mevcuttur.  Serviksi, spermlerin ulaşmasını engellemek üzere kapatacak şekilde, vajina derinine yerleştirilen bir bariyer yöntemdir.Daha etkili olması için spermisitlerle birlikte kullanılması önerilir.Diyafram doğru kullanıldığında istenmeyen gebeliklerden %94 oranında korurken, doğru kullanılmadığında koruyuculuğu %84’e düşmektedir.Diyafram Türkiye’de sağlık kurumlarında sunulan aile planlaması malzemeleri arasında yer almamaktadır. (Ancak çok kısıtlı olarak bazı özel ünitelerde zaman zaman bulunabilmektedir.) 

Diyaframın Olumlu Yönleri:

İstenmeyen gebeliklerden korunma konusunda kontrolu kadına verdiğinden özgüveni artırır,Kadınların genital organlarını tanımalarına yardımcı olur.Serviks kanserinden koruyabilir,Hiç bir sistemik etkisi yoktur, herkes kullanabilir,Az olarak CYBE’dan da korur.

Diyaframın Olumsuz Yönleri:

Cinsel ilişkiden sonra en az 6 saat yerinde bırakılması gerekir.Uygun boy diyaframın belirlenmesi için pelvik muayene gerekir.Kadının kullanmayı öğrenmesi zaman alır,Vulva ve vajenin ellenmesi gerekliliği bazı kadınlar için itici gelebilir,Yeni başlayan kullanıcılar için çıkarılması zor olabilir.Her cinsel ilişkiden önce ek olarak kullanılması gereken spermisit ekstra maliyet getirir.

Diyaframı Kimler Kullanabilir?

“HIV için yüksek risk altında olanlar (kendisinin veya cinsel eşinin birden fazla cinsel eşi olanlar)HIV ile enfekte olanlar,Toksik şok sendromu öyküsü olanlar”

    hariç, herkes diyafram kullanabilir.

Diyafram kullanımı:

Uterus prolapsusu, sistorektoseli ve uterus şekil bozukluğu olan kadınların  diyaframın uygun pozisyonda olduğundan emin olmaları gerekmektedir.Anatomik defektlerin varlığında kullanılmaz.Uygun diyafram boyutunu seçebilmek ve doğru kullanım kurallarının öğrenilmesi için mutlaka eğitim almalıdır.Eğer diyafram servikse göre küçük ise, istenmeyen gebelik oluşur, büyük ise vajinal ağrı, ülserasyon, üriner enfeksiyon olur. Sık üriner enfeksiyon geçirenler için de ilk tercih olmamalıdır (DSÖ 2).

Kullanım Kuralları:

Diyafram her cinsel ilişkide kullanılmalı,İdrarını yaptıktan ve ellerini yıkadıktan sonra kullanılmalı,Diyaframın yüzeyinin sağlam olup olmadığı kontrol edilmeli,İç yüzüne 5 ml ve kenarlarına kayganlaştıracak kadar spermisit krem / jel sürülmeli,Elin 3 parmağı arasında kenarlar sıkıştırılarak bir araya getirilmeli,Bir ayak yüksekte bir yere kaldırılmalı (ayakta uygulama) veya yatakta öne eğilip bir diz bükülerek bacak açılmalı (yatar durumda uygulama) veya dizleri iki yana doğru iyice açmalı (çömelerek uygulama)Haznenin ağzını diğer elle açılmalı,Kremlenen diyaframı hazneden içeri arka duvara doğru itip, ön duvarı idrar torbasının arkasına, arka kenarı da haznenin arka duvarına yaslamalı,Parmağı hazneye uzatarak, serviksin tamamen diyafram ile kapandığından emin olunmalıdır.Diyafram cinsel ilişkiden 6 saat önce hazneye yerleştirilebilir. Ancak 6 saatten sonra bir cinsel ilişki gerçekleşecekse spermisit tekrarlanmalı ve/veya birden fazla cinsel ilişki olacaksa yine spermisit tekrarlanmalıdır (spermisit 1-2 saat etkilidir).Cinsel ilişkiden sonra 6 saat boyunca vajina asla yıkanmamalıdır.Dyafram takıldıktan sonra en fazla 24 saat kalabilir, 24 saatin geçirilmemesine dikkat edilmelidir.Diyaframı çıkarmak için, eller sabunla iyice yıkandıktan sonra, işaret parmağı hazneye sokularak, diyaframın ön kenarına takılarak çekilir. Gerekirse orta parmaktan destek alınır, ıkınarak kolaylıkla çıkarılır.Çıkarılan diyafram sabunlu suyla yıkanır, iyice kurulanır, kutusuna konularak saklanır.Diyafram her cinsel ilişkide kullanılmalı,İdrarını yaptıktan ve ellerini yıkadıktan sonra kullanılmalı,Diyaframın yüzeyinin sağlam olup olmadığı kontrol edilmeli,İç yüzüne 5 ml ve kenarlarına kayganlaştıracak kadar spermisit krem / jel sürülmeli,Elin 3 parmağı arasında kenarlar sıkıştırılarak bir araya getirilmeli,Bir ayak yüksekte bir yere kaldırılmalı (ayakta uygulama) veya yatakta öne eğilip bir diz bükülerek bacak açılmalı (yatar durumda uygulama) veya dizleri iki yana doğru iyice açmalı (çömelerek uygulama)Haznenin ağzını diğer elle açılmalı,Kremlenen diyaframı hazneden içeri arka duvara doğru itip, ön duvarı idrar torbasının arkasına, arka kenarı da haznenin arka duvarına yaslamalı,Parmağı hazneye uzatarak, serviksin tamamen diyafram ile kapandığından emin olunmalıdır.

Diyafram İzlemi:

İlk izlem 2 hafta sonra yapılır. Ardından yılda bir kez rutin izlem önerilir.İlk izlemde kullanıcının yönteme uyumu, doğru kullanıp kullanamadığı değerlendirilir. Kullanıcının soruları varsa yanıtlanır.Rahat kullanılamıyorsa, tekrar danışmanlık yapılarak doğru kullanım konusunda bilgilendirilmeli ve/veya başka yönteme geçilmelidir.

Uyarı Mesajları:

Kullanıcı 7 kg.dan fazla kilo alır veya verirse,Pelvik operasyon geçirirse,Gebelikten sonra,Diyafram kullanırken rahatsızlık, ağrı, üriner enfeksiyon olursa,Kullanıcı izlem tarihini beklemeksizin sağlık kuruluşuna

Servikal Başlık:

Diyaframdan daha küçük, daha sert ve yüksek kubbelidir.Serviksin üzerine oturtulur.Kıvrılabilen kenarları ile vakum oluşturarak servikse ya da üst vajinal duvara oturur.Vajinal kas tonusu azalmış ya da serviks yapısı çok uzun olan ve bu nedenle diyafram kullanamayan kadınlar, servikal başlık kullanabilirler.PAP Smear tetkiki normal olan kadınların kullanması uygundur, kullanımın başlamasından 3 ay sonra servikal smear tekrarlanmalıdır.Servikal başlık, diyafram kadar etkilidir. Hiç doğum yapmamış kadınlarda doğru kullanıldığında % 91 oranında gebelikten korumada etkili iken, doğru kullanılmadığında bu oran % 84’e kadar azalmaktadır. Doğum yapmış kadınlarda etkililiği daha azdır; Doğru kullanıldığında % 74 iken, doğru kullanılmadığında % 68’lere kadar azalmaktadır.Daha küçük olduğu için estetik olması ve kenarlarının belirgin olmaması nedeniyle, cinsel eş tarafından hissedilmemesi gibi üstünlükleri vardır.Kullanıcı, kullanıma başlanmadan önce, doğru kullanım konusunda eğitilmelidir.Diyaframda olduğu gibi, servikal başlığın kubbe kısmının içine spermisit krem ya da jel uygulanarak kullanılır. Kubbe içindeki boşluğun 1/3’ünü dolduracak kadar, spermisit yeterli olduğundan, diyaframa göre daha az miktarda spermisite gerek duyulur. 48 saate kadar çıkarılmadan kalabilir ( 48 saat geçirilmeden çıkarılmalıdır).   Diğer özellikleri, diyafram ile aynıdır.Servikal başlık Türkiye’de sağlık kurumlarında sunulan aile planlaması malzemeleri arasında yer almamaktadır.

Spermisit:

Vajinal spermisitler, sperm hücre membranını tahrip ederek, spermlerin motilitesini azaltan kimyasal ajanlardır.Spermlerin servikse ulaşmadan etkisiz hale getirilmesi için vajina derinine yerleştirilir.Farklı formları vardır. Genelde tüm formları “nonoxynol 9”  gibi bir spermisit içerir.Tek başlarına da etkilidirler. Ancak kondom veya diyaframla birlikte kullanıldıklarında istenmeyen gebeliklerden koruma başarısı daha da artmaktadır.Bu nedenle tek kullanım yerine birlikte kullanım önerilmelidir.Köpüren tablet formları, kremlere oranla, daha geniş yüzey oluşturduklarından daha etkili olmaktadır.

Spermisit/Etkililik:

Diğer modern kontraseptif yöntemlere göre, daha az etkilidir.Cinsel ilişkiden önce vajinaya yerleştirilir.Spermisitler, spermleri hareketsiz hale getirir ve serviksten geçmelerini engellerler.İstenmeyen gebeliklerden koruma oranına bakıldığında, doğru kullanıldığında %82, doğru kullanılmadığında, %71’lere kadar düşmektedir.

Spermisitin Olumlu Yönleri:

Hiçbir sistemik etkisi yoktur.Hemen etkilidir (krem, köpük ve jel formları için).Kayganlaştırıcı etkisi vardır.Emziren veya premenopozal dönemde olan kadınlardaki vajinal kuruluğu azaltır.Cinsel yolla bulaşan bazı enfeksiyonlardan korunma sağlar.Reçete ya da hekimin muayenesi gerekli değildir.Antiviral etkileri nedeniyle, kullanmayanlara göre serviks kanseri daha az görülür.

Spermisitin Olumsuz Yönleri:

Genital organlarda yanma ya da irritasyona neden olabilir.Gebeliği önlemedeki etkinliği her cinsel ilişkide ve doğru kullanılmasına bağlıdır.Etkinliği diğer modern yöntemlerden çok daha azdır.  Islaklık hissi hoşa gitmeyebilir.Bazı kadınlar vajinalarına elleri ile tablet, ovül v.b. yerleştirmekten hoşlanmayabilirler.Uygulamadan sonra, cinsel ilişki için 10 dk. beklenmesi gerekir (köpüren tablet, film ve ovül için)Spermisit kolaylıkla ve ucuz olarak temin edilemeyebilir.

Spermisiti Kimler Kullanabilir?

Her yaş ve doğurganlıktaki kadınlarUzun süre etkili ve/veya daha etkili bir modern yönteme başlayabilmek için beklerken, bu arada geçici yönteme gereksinimi olanlarKullandıkları kondom, diyafram v.b. bariyer yöntemin etkisini artırmak isteyenlerDaha etkili yöntemleri kullanamayanlar

Spermisit kullanamayanlar:

Spermisitlerde bulunan kimyasal maddelere karşı allerjisi olan kadınlarCYBE için yüksek risk altında olanlarSpermisitlerin doğru kullanımını engelleyecek fiziksel bir sakatlığı olanlar kullanmamalıdır.CYBE açısından yüksek risk altındaki kişilerin, HIV / AIDS’lilerin spermisit kullanmamaları önerilmektedir (DSÖ 4).

Spermisitin Kullanım Kuralları:

a. Köpüren tablet, ovül:Eller sabun ve su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, köpüren tablet ya da ovül cinsel ilişkiden 10 dk önce vajinaya yerleştirilir,

Etkisi yaklaşık 1 saat sürer. Cinsel ilişkinin sürdürülmesi planlanıyorsa ve /veya yeni bir cinsel ilişki için yeni bir ovül vajinaya yerleştirilmelidir.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

b. Krem, Jel:

Eller sabun ve akan su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, kontraseptif krem/jel ile uygulayıcı doldurulur.Uygulayıcı, ucu servikse değinceye kadar, vajinaya yerleştirilir, piston itilerek krem/jel boşaltılır,Krem/jelin etkisi hemen başlar, beklemeye gerek yoktur.Uygulayıcı ılık-sabunlu su ile yıkanır, durulanır, kurulanır. (Uygulayıcı kesinlikle başkaları ile paylaşılmaz!)Yedek/krem jel bulundurulur.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

c. Köpük:

Kullanmadan önce kutu iyice çalkalanır,Kutu dik tutularak, uygulayıcı kutuya takılır. Bastırılarak uygulayıcıya köpük doldurulur.Yatar pozisyonda iken, uygulayıcı vajinanın  derinlerine kadar itilerek yerleştirilir ve piston itilerek köpük vajinanın derinlerine boşaltılır.Köpüğün etkisi hemen başlar, beklemeye gerek yoktur.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır

d. Film:

Eller sabun ve su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, cinsel ilişkiden 5 dk. önce, orta parmakla vajinanın derinine yerleştirilir, (eller kuru olmazsa, ele yapışır, kalır)Film doğal vücut sıvıları ile vajina içinde erir,Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

Spermisit İzlemi:

Memnuniyet,şikayet  araştırılır.Kullanım kuralları hatırlatılır.Gebelikten koruma başarısının düşük olduğu hatırlatılarak, adetlerin yakından izlenmesi, birlikte kondom veya diyafram kullanılması önerilir.Kontrendike durum yoksa, genel aile planlaması danışmanlığı yapılarak, daha etkili modern bir başka yönteme geçmesi önerilir.

Gönüllü Cerrahi Sterilizasyon

Kadınlarda “tüp ligasyonu”,erkeklerde“vazektomi” yöntemidir.

Başka çocuk istemeyen ve doğurganlıklarnı sona erdirmek isteyen çiftler için en güvenli yöntemlerden biridir.

Türkiye’de 2003 yılında kadınların %5,7’ si Tüp Ligasyonu ile korunmaktadır.

1993 ve 1998’de hiç vazektomi ile gebeliklerden korunduğunu beyan eden yoktur.

Türkiye’de “15-49yaş” Evli Kadınların Yıllara Göre Gönüllü Cerrahi Sterilizasyon Kullanımı





Vazektomi Nedir?



Geri dönüşsüz,kalıcı bir cerrahi sterilizasyon yöntemidir..

Kendisinin ve eşinin başka çocuk istemediğinden emin olan,Eşinin sağlık nedeniyle kesinlikle gebe kalmaması gereken,Kalıcı bir yöntemle korunmak isteyen erkekler için uygun bir yöntemdir.

Erkeklerde vaz deferensin bağlanıp kesilmesi sonucu spermlerin meniye geçişini

engelleyerek etkili olur.

Vazektominin İstenmeyen Gebelikleri Önleme Etkisi Ne Kadardır?

En etkili kontraseptif yöntemlerden birisidir.Başarısızlık oranı binde1 kadardır.

Vazektomi İçin Türkiye’de Yasal Durum

Türkiye’de 1983 yılında çıkarılmış olan “2827” sayılı yasaya gore “18 yaşını tamamlamış erkekler kendi isteğiyleğ, evli ise eşinin de onayı ile vazektomi yaptırabilirler.

Vazektomi Nasıl Yapılır?

İki yöntemle yapılabilir:

1-Klasik yöntem

2-Kesisiz bistürisiz yöntem

Vazektomi İstenmeyen Gebelikleri Nasıl Önler?

Spermler testislerde üretilip vaz deferenslerden penise ulaşır.Skrotumdan yapılan girişimle vaz deferense ulaşılarak vaz deferensler kapatılır ve spermin meni sıvısına karışması engellenir.

Vazektominin Olumlu Yönleri

Kısa sürede ve kolaylıkla uygulanır,hastanede yatmayı gerektirmez

Bir uygulama yeter

Başarısızlık oranı çok düşüktür.

Eşlerin korunma sorununu ortadan kaldırır.

Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

İleri dönemlerde ortaya çıkan yan etkisi yoktur.

18 yaş üzerindeki herkese kendi isteği ve bilinçli onayı ile yapılabilir.

Kesin kontrendikasyon yoktur.

Kullanıldığı sürece kontrol gerekmez.

Vazektomi Kimler İçin Uygun Değildir?

Bekar olan ve çocuğu olmayan erkekler.

Kendisinin ya da eşinin başka çocuk isteyip istemediğinden emin olmayan erkekler.

Psikolojik sorunları olan erkekler

Evlilik sorunları olan erkekler için ileride pişman olabilme olasığından dolayı ilk yöntem olarak önerilmez.

Vazektominin Olumsuz Yönlerinleri:

Geri dönüşü zordur ve pahalıdır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

Gebeliği önleme etkisi 20 boşalma sonrası veya veya 2 ay sonar başlar.Bu sure içerisinde ek yöntemler gerektirir.

Düşük bir oranda da olsa gebelik görülebilir.

Operasyon sırasında ve izleyen birkaç gün süresince skrotumda ağrı,kanama,şişlik olabilir.

Vazektomi Kim(ler) Tarafından Nere(ler)’de Yapılmaktadır?

Ü roloji,kadın hastalıkları ve doğum ya da genel cerrahi uzmanlarıyla bu konuda Sağlık Bakanlığı tarafından açılan eğitim merkezlerinde kurs görerek yeterlilik belgesi almış pratisyen hekimlerce yapılır.

Uzman hekimler mesleklerini uyguladıkları yerlerde,pratisyen hekimlerse birinci ve ikinci basamak sağlık kuruluşlarında yaparlar.

Vazektomi Uygulama Zamanı

Vazektomi yaptırmak isteyen erkekler için en uygun olan en kısa zamanda yapılır.

Eşlerin kararlarını gözden geçirmeleri için danışmanlık ile işlem arasında süre bırakılması önerilir.

Vazektomi için Ücret Ödemek Gerekir mi?

Hastanede yatmayı gerektirmeyen ancak işlem sonrası bir sure gözlem gerektiren bu işlem ücretlidir.SGK’sı olan hastalarda ücret buradan karşılanabilir.

Tüp Ligasyonu (TL)





Geri dönüşsüz kalıcı bir cerrahi sterilizasyon yöntemidir.

Kadınlarda her iki fallop tüplerinin mekanik olarak kapatılması işlemidir.

Tüp Ligasyonunun İstenmeyen Gebelikleri Önleme Etkisi Ne Kadardır?

En etkili kontraseptif yöntemlerinden biridir.Başarısızlık oranı binde 1 kadardır.

Tüp Ligasyonu için Yasal Durum    

Türkiye’de  1983 yılında çıkarılmış olan 2827 sayılı yasaya gore ‘’18 yaşını tamamlamış kadınlar kendi isteğiyle,evil ise eşinin de onayı ile Tüp Ligasyonu yaptırabilirler.

Sağlık personelinin görevi bireylerin durumlarını iyi inceleyerek bilinçli seçim yapmalarına yardımcı olmaktır.

Yasa tüzük ve yönetmeliklerde mevcut olmayan koşulların ‘’suni engeller’’ olarak dayatılması üreme haklarına,başvuranın haklarına ve yasaya aykırıdır.

Tüp Ligasyonu Nasıl Yapılır?

İki yöntemle yapılabilir:

1-Laparoskopik yöntem

2-Minilaparotomi yöntemiyle

Tüp Ligasyonu İstenmeyen Gebelikleri Nasıl Önler?

Tüp ligasyonu ile her iki tuba mekanik (kesme,bağlama,koterize etme,klips ya da halka takma gibi) olarak kapatılarak ovum ile spermin ovum ile spermin buluşması engellenmektedir.

Tüp Ligasyonunun Olumlu Yönleri Nelerdir?

Gebeliği önleme etkisi hemen başlar.

Tek bir uygulamadır.

Başarısızlık oranı çok düşüktür.

Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

İleri dönemlerde ortaya çıkan bir sağlık sorunu yoktur..

18 yaş üzerindeki herkese,kendi isteği ve bilinçli onayı ile,, yapılabilir,kesin kontrendikasyonları yoktur..

Kullanıldığı sürece kontrol gerektirmez.

Tüp Ligasyonunun Olumsuz Yönleri

Geri dönüşümü zordur.

Uzun süren ve pahalı operasyon gerektirir.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

Düşük oranda da olda gebelik bir oranda da dış gebelik görülebilir.

Operasyonu izleyen birkaç gün süresince kesi yerinde ve alt batında ağrı olabilir.

Tüp Ligasyonu Kimler İçin Uygun Değildir?

Bekar olan kadınlar

Hiç çocuğu olmayan kadınlar

Kendisinin ya da eşinin başka bir çocuk isteyip istemediğinden emin olmayanlar.

Psikolojik sorunları olan kadınlar

Evlilik sorunları olan kadınlar

Tüp Ligasyonu Kadının Cinsel Yaşamını Etkiler mi?

Tüp ligasyonu kadının hiçbir cinsel fonksiyonunu değiştirmez.

Kadın eskisi gibi adet görür, kadın istenmeyen gebelik endişesinden kurtulduğundan cinsel isteği ve performansında olumlu değişiklik olabilir.

Tüp Ligasyonu(TL) Uygulama Zamanı

Kadın için en uygun olan en kısa zamanda yapılır.

Eşlerin kararlarını gözden geçirmeleri için danışmanlık ile işlem arasında süre bırakılması önerilir.

İşlemin kadın adet gördükten sonra yapılması gerekmez.Gebe olmadığından emin olan kadın siklusun herhangi bir gününde ameliyata alınabilir.

Doğumdan hemen sonra yapılabilir.

1.trimester düşükten sonra (spontan veya isteğe bağlı) hemen yapılabilir.

Eğer daha önce gönüllü-bilinçli karar verilmedi ise sezaryen operasyonu esnasında yapılmamalıdır.

Tüp Ligasyonunu Kim/Nerede yapar?

Bir karın içi cerrahi müdahale olduğundan ameliyathane koşullarında yapılır.

Operasyon kadıın hastalıkları ve doğum uzmanı veya genel cerrahi uzmanı tarafından uygulanır.

Vazektomi İçin İşlem Öncesi Ne Gibi Bir Hazırlık Gerekir?

Vazektomi yaptırmak isteyen erkek ve eşi bilinçli onay verdiklerini’İzin Belgesi’ni imzalarlar.

Eşin gelmemesi halinde sterilizasyona izin verdiğine ilişkin yazılı ve imzalı yeterli sayılır.Belgeyi getiren imzanın sahibine ait olduğunun hukuki sorumluluğunu kabul ettiğine ilişkin belgeyi imzalamak zorundadır.

Vazektomi yaptıracak olan erkek işlem günü banyo yapmalı,temiz ve rahat giysiler giymelidir.

Bistürisiz Vazektomi İşlemi

Premedikasyona gerek yoktur.

Scrotuma lokal anestezi yapılır.

Kesisiz bistürisiz yöntemde scrotum derisinde 11mm’lik delik açılır.Sırayla her 2 vaz deferens bağlanır,kesilir.

Skrotumadikiş konulması gerekmez.Yara temizlenir.. Steril gazlı bezle kapatılır.İşlem15-20dk. sürer.

Kişi işlem sonrası yarım saat dinlendirilerek evine gönderilir.

İşlem sonrası kesi yerinde ağrı olabilir.Bunun için basit ağrı kesiciler verilebilir.

Vazektomi Sonrası İzlem

İşlemden sonraki 7 gün içinde (en geç 14 gün içinde )yapılır.İşlemin yapıldığı yerde tercihan vazektominin yapıldığı yerde ve hekim tarafından muayene edilir.Skrotum bölğesine bakılır.2 ay sonra meni analizi yapılarak azospermi kanıtlanır.

Vazektominin Beklenen Olası Sağlık Sorunları

Sağlık açısından güvenli bir uygulamadır.Yan etki ve sağlık sorunları az görülür.Uygulamadan sonraki birkaç gün içinde :

Ateş

Yara yerinde kanama

Ağrı

Şişlik

Vazektomi Sonrası Öneriler

İşlem sonrası 48 saat ağır ve zorlayıcı işler,hareketler yapılmamalıdır.

2-3 gün ev istirahati önerilir.

İlk 48 saat sürekli sıkı iç çamaşırı giydirilmemelidir.

İlk 48 saat yara kuru ve temiz tutulmalıdır.

2-3 gün cinsel ilişkide bulunulmaz.

İlk 20 boşalma süresince ek bir aile planlaması yöntemi kullanılmalıdır.

3 gün sonra pansuman  çıkarılabilir.

Ağrı olursa basit ağrı kesiciler kullanılabilir.

Tüp Ligasyonu İçin İşlem Öncesi Hazırlık

TL yaptırmak isteyen kadın ve eşi bilinçli onay verdiklerini belirten ‘İzin Belgesi’ni imzalarlar.

TL yaptıracak kadın işlem için banyo yapmalı,temiz giysilerle mücevhersiz,ojesiz ve bir erişkinle birlikte gitmelidir.

İş lemden 8 saat öncesinde aç kalmalı, herhangi bir ilaç alınmamalıdır.

Tüp Ligasyonu İşlemi

İşlemden önce hastanın endişelerini gidermek üzere ‘premedikasyon’için oral ilaç verilir.

TL yaptıracak kişinin yapacak hekimin kararına gore genel,bölgesel veya local anestezi yapılır.

Minilaparotomide pubis üzerinde 3-4 cm lik bir kesi yapılır,her 2 taraftaki tüpler bağlanır.İşlem 15-30 dakika surer.

Laparoskopide göbeğin hemen altında 1cm. likkesi yapılır,laparoskopik olarak her iki tüp bağlanır,halka takılır ya da koterize edilir.İşlem 10 dakika surer.İşlemden hemen sonar vital bulgular izlenir,kadın kendi başına giyinebildiğinde ve konuşması düzgün hale geldiğinde evine gönderilebilir.

İşlem sonrası kesi yerinde ve alt batında ağrı olabilir,bunun için basit ağrı kesiciler verilebilir.Profilaktik antibiyotikler önerilmez.


İnsizyon yeri

Fallop tüpü Ovarium Tüplerin bağlanması

Tüplerin bağlanması İsthmus

İnterstisiyum

Fimbria

Ampulla

İnfundibula

Normal Tüp Tübal Halka

TL’deYan Etki/Komplikasyon

Sağlık açısından güvenli bir uygulamadır.

Yan etki ve sağlık sorunları görüldüğü olgu sayısı çok azdır.ciddi sağlık sorunları olguların %2’sinden azında görülür.

Minilaparotomiden sonra görülebilecekler herhangi abdominal cerrahi bir işlemle aynıdır. Laparoskopiden sonar Minilaparotomi

Komplikasyonlarına ek olarak karnına şişirilmesi gaz embolisi,cilt altı amfizemi ve ender olarak kalp amfizemi ve ender olarak kalp ve solunum durması olabilir.

Anestezi komplikasyonları da nadir olarak nadir olarak görülür.

Tüp Ligasyonunda İzlem

İşlemden sonraki 7 gün içinde (en geç 14 gün içinde )yapılır.

İş lemin yapıldığı yerde ve tercihan TL’i yapan hekim tarafından muayene edilir.

Operasyon yeri gözden geçirilir,enfeksiyon bulgularına bakılır.

Absorbe olmayan dikiş kullanılmışsa dikişler alınmalıdır.

Postpartum Tüp Ligasyonu

Danışmanlık hizmeti vermenin en iyi zamanı prenatal dönemdir.Bu dönemde danışmanlık verilmesi kadına travay ve doğum stresi başlamadan evvel seçimini dikkatli bir şekilde düşünmesi için zaman verir.

Sağlık personeli postpartum ligasyonu veya RİA uygulamasından once kadının uygulamayı kesinlikle isteyip istemediğini sormalıdır.Kadının herhangi bir şüphesi varsa işlem gerçekleştirilmemelidir.

Başşvuran tüp ligasyonunu doğumdan önce seçmemişse,işlem hakkında bilğilendirilmiş ve kararını dikkatlice düşünerek vermişse erken postpartum işlem için uygun bir adaydır.

Seçimini eşi ile görüşmüş olması da iyi bir işarettir.

Başvuran sedasyonun etkisi altındayken,travaydeyken,doğum öncesi,doğum sırasında ve sonrasında stres altındayken tüp ligasyonu için başvuranın rızası alınamaz.

Tüp Ligasyonu için Ücret Ödemek Gerekir mi?

Hastanede yatmayı gerektirmeyen ancak işlem sonrası bir sure gözlem gerektiren bu işlem ücretlidir.Tüp ligasyonu yaptırmak isteyen kişinin SGK’sı varsa bundan karşılanabilir.

RİA nedir?

RİA, rahim içine yerleştirilen, genellikle bakır ya da hormon içeren, küçük plastik bir cisimdir.Rahim içi araçlar (RİA) geri dönüşlü, uzun süre etkili doğum kontrol yöntemlerindendir.





Tarih Boyunca RİA Çeşitleri  

RİA Çeşitleri

Bakırlı RİA’lar:TCu 380A, Multiload (MLCu 250 ve 375) veNova T (TCu 200Ag ve 380Ag)Hormonlu RİA’lar:Progestasert LevoNova ve Mirena.

T Cu 380 A (T-care, Pregna)

“T” harfine benzer.Poliüretandan yapılmıştır.Gövdede 314 mm², her iki kolda 33’er mm²’lik iki bakır bant bulunmaktadır.10 yıl süreyle korur

Nova T  (TCu 200 Ag, 380Ag)  

“T” harfine benzerPoliüretandan yapılmıştır.Gövdesinde gümüş çekirdekle stabilize edilmiş 200 ya da 380 mm² bakır tel5 yıl süreyle korur

Multiload (ML Cu 250 ve 375)

Üzerinde dikensi çıkıntıları olan atnalı şeklinde iki kol ve dikey gövdeden oluşur;polietilenden yapılmıştır.Gövde kısmına 250 ya da 375 mm² bakır tel sarılmıştır.3-5 yıl süre ile gebelikten korur.

Türkiye’de Kullanılmakta Olan Hormonlu RİA’lar

Ülkemizde hormonlu RİA olarak “ Mirena® ” piyasada bulunmaktadır.“T” şeklindeki iskeleti polietilenden yapılmıştır.Gövdesinde 52 mg levonorgestrel içeren bir silindir bulunur.Günde 20 µg levonorgestrel salarak 5 yıl süreyle korur RİA’nın Etki Mekanizması: Bakırlı RİA’larFertilizasyona engel olurBakır etkisi ile spermin üst genital yollara ulaşmasının engellenmesiEndometriyumu etkileyerek sperm fagositozuovum transportunun önlenmesiİmplantasyonu engellerEndometriyumu etkileyerek;

RİA’nın Etki Mekanizması Hormonlu RİA’lar

Levonorgestrel içeren RİA’lar:Asıl etki hormonal-lokal etkidir.Endometriyal proliferasyon engellenir,Servikal mukusu kalınlaştırarak spermlerin uterusa geçmesine engel olur.Ovulasyonu etkilemez.

Etkililik:

RİA en etkili yöntemlerden biridir.

Yöntem başarısızlığı;

Cu-RİA için her 1000 kadında 6-8,LNG-RİA (Mirena®) için binde 1’dir.

Uygulama Zamanı:

İnterval dönemDoğum sonrası dönemDüşük sonrası dönem

İnterval dönemde RİA uygulama Cu-RİA

Adetin ilk 12 günü içinde uygulanabilir.Gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

İnterval dönemde RİA uygulama LNG-RİA

Adetin ilk 7 günü içinde uygulanabilir.Kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.7 gün ek yöntem

Doğum sonu RİA uygulama:

Plasentanın ayrılmasından sonraki ilk 10 dakika içinde ya da ilk 2 gün (48 saat) içinde Cu-RİA uygulanabilir(LNG-RİA : DSÖ 3).Postpartum RİA uygulanmışsa, doğum sonrası kanama bitene kadar cinsel ilişkiden kaçınması önerilir.İlk 48 saat geçmiş ise, 4. haftadan sonrasezaryen de dahil,

Düşük sonu RİA uygulama:

Enfeksiyon belirtisi yoksa MR’dan ya da spontan düşükten hemen sonra veya ilk hafta içinde uygulanabilir.Daha sonraki uygulamalarda gebelik olasılığı ekarte edilmelidir.İkinci trimester düşüklerden sonra RİA’nın atılma olasılığı yüksek olduğu için girişim ertelenebilir.

RİA’nın çıkarılma zamanı:

Cu-RİA Çıkarma Zamanı:

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

LNG-RİA Çıkarma Zamanı:

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

Cu-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

Sertifikalı hekim, ebe, hemşirenin bulunduğu Sağlık Bakanlığına bağlı bütün Sağlık Ocakları, Ana Çocuk Sağlığı Merkezleri, Devlet ve SSK Hastaneleri, Doğumevleri, Üniversite Hastaneleri, Özel Klinik ve Polikliniklerin Aile Planlaması Kliniklerinde,“Aile Planlaması Sertifika Eğitim Programı”na katılarak sertifika ile bunu belgelemiş olan Pratisyen Hekim, Ebe, Hemşire ve Uzman Hekimler tarafından uygulanabilir.Mevcut yasa ve yönetmeliklere göre (1983 yılı 2827 Sayılı yasa),  Pratisyen hekimler sertifika aldıktan sonra tazeleme eğitimi almaksızın hizmet sunumlarına devam edebilirlerken, ebe ve hemşirelerin sertifikalarını (RİA uygulama bilgi ve becerilerini) her beş yılda bir kez tazelemeleri gerekmektedir.

LNG-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

LNG-RİA’nın uygulanması, çıkarılması tamamen farklı teknik, beceri gerektirdiğinden, ancak bu konuda eğitim almış sağlık personeli tarafından uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

Cu-RİA’ların Olumsuz Yönleri:

Karnın alt bölgesinde rahatsızlık, adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, dismenore, adet dönemleri arasında lekelenme ve kramplar olabilir.RİA uterustan servikse, vajinaya doğru kayabilir ve dışarıya atılabilir.RİA’lar cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyucu değildir.Uygulama sırasında az da olsa uterus perforasyonu riski vardır (binde birden azdır).Uygulanması ve çıkarılması hafif ağrılı olabilir.

LNG- RİA’ların Olumsuz Yönleri:

Adet düzensizliği yapar; Uygulamadan sonraki ilk 6-12 hafta, kanamalı gün sayısı artar.İlk 1 yılda kullananların %65’inde amenore ve hipomenore görülür.Adetler arası kanama; ilk 12 aya dek uzayabilir.

Cu-RİA’ların Yan Etkileri:

Menstrüel kanamanın miktar ve süresinde artış olmasıMenstrüel düzenin bozulmasıİlk birkaç siklus boyunca adet sancıları (dismenore) artabilir.

LNG- RİA’ların Sistemik Yan Etkileri:

Tanı konulmamış vajinal kanamaMevcut, aktif pelvik enfeksiyonPelvik tüberkülozİyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsüOver kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseriMevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV  riski

CU-RİA Kimler Kullanamaz?

Tanı konulmamış vajinal kanamaMevcut, aktif pelvik enfeksiyonPelvik tüberkülozİyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsüOver kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseriMevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV  riski

LNG- RİA Kimler Kullanamaz? (ek olarak)

Migren tipi baş ağrısıMevcut –aktif tromboembolik hastalıkMevcut-aktif pürülan servisit, gonore, klamidyaAktif viral hepatitDekompanse sirozKaraciğer tümörleri (iyi ve kötü)Mevcut ve geçirilmiş, son 5 yıldır bulgusu olmayan meme kanseri

RİA Kullanıcıları İçin Uyarı İşaretleri:

Aşağıdaki durumların herhangi birinde hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Adet gecikmesi, gebelik kuşkusuAşırı vajinal kanamaKarın ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı,ateşAnormal vajinal akıntıİpliklerin kaybolması, ele kısa ya da uzun gelmesiRİA’nın atılması

RİA için Yönteme Özel Danışmanlık:

RİA danışmanlığında şu bilgiler verilir:

RİA’nın tanımı, gebeliği nasıl önlediği, etkililiğiOlumlu ve olumsuz yönleriUygulanması/çıkarılması ve etki süresi,Uygulama gecikecekse kullanılacak yöntemDoğurganlığın geri dönüşüOlası yan etkileri, sağlık sorunlarıUyarı İşaretleri

    *Kullanıcıya, üzerinde uygulama tarihi, kullanılan RİA’nın tipi, etki süresi, kontrol tarihi yazılı bir kart verilmeli, izleme gelirken yanında getirmesi hatırlatılmalıdır.

RİA İzlem:

İlk izlem: Uygulamadan sonraki üç ay içinde (tercihan ilk adetin bitiminde)Sonraki izlemler: yılda bir kez.Bir yakınması olduğunda ve/veya uyarı işaretlerinden biri veya birkaçı ile  karşılaştığında izlem tarihini beklemeksizin kliniğe başvurması önerilir.

RİA İzleminde Yapılması Gerekenler:

Memnuniyeti sorulur.Adet düzeni, kanamaları –miktarı ve süresi- sorgulanır,(gerek görülürse Hb/Htc ölçümü yapılır, Hb <10 gr/dl ise oral demir preparatı başlanır)Pelvik muayene ve GYE taraması yapılırSoruları varsa yanıtlanır.Sorunları varsa, tetkik ve tedavi edilir. (Gerekirse kontrol)Sağlık sorunları var ve çözümlenememiş ise, uygun bir merkeze yönlendirilir, sevk edilir.Bulgular normal ise 12 ay sonrasına randevu verilir.RİA’nın kullanım süresi ve uyarı işaretleri hatırlatılır.

Cu-RİA İzleminde Karşılaşılabilecek Sağlık Sorunları:

Gebelik (+RİA, dış gebelik)Adet kanamalarında artma,Adet kanamalarının süresinde uzama,Adetler arası lekelenme,Pelvik enflamatuar hastalık (PEH)RİA’nın yerinden kayması,atılması.

LNG-RİA izleminde ayrıca karşılaşılabilecek sağlık sorunları:

Adet kanamalarında artma (ilk 6-12 ay içinde)Adet kanamalarında azalma ( ilk 6 aydan sonra oligomenore, amenore gelişebilir)Adetler arası lekelenme

RİA’nın Çıkarılma Nedenleri:

Kullanıcı çıkarılmasını istediğinde,Kullanıcı gebe kalmak istediğinde,Yan etkiler ya da sağlık sorunlarının devam ettiği durumlarda,RİA’nın etki süresi dolduğunda. Örneğin TCu 380A RİA 10. yılın sonunda çıkarılır.

ÖZET SORULARI

Cu-RİA fertilizasyonu engelleyerek gebelikten korur.Hormonlu RİA’lar, 10 yıl kullanımdan sonra değiştirilmelidir.Cu-RİA endometriyumda meydana gelen biyokimyasal ve histolojik değişikliklerle implantasyonu engelleyerek gebelikten korur.NovaT Cu 380Ag’de 380 mm² bakır tel vardır. Bakır T 380A’da, mevcut olan bakır yüzey alanı 380 mm² dir.Cu-RİA’nın istenmeyen gebeliklerden koruma mekanizmaları arasında, spermler üzerine etki yer almaz .RİA’lar sadece kadın adetli iken uygulanabilir.LNG_RİA’da her iki kolda ve gövdesinde bakır tel sarılıdır.Adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, Cu-RİA kullananlarda sık görülen yan etkilerdendir.Bakırlı T 380-A, 10 yıl süre ile istenmeyen gebeliklerden korur.Kanama yakınması ile başvuranın  RİA’sı hemen çıkarılır.RİA uygulandıktan sonra, kullanıcı bir yıl sonra ilk kontrola davet edilir. 

Hormonlu RİA’lar, istenmeyen gebeliklerden korunmada bakırlı olanlarından daha etkilidir. 

Aile Planlaması

Aile planlaması yöntemleri üç şekilde sınıflandırılır:

Modern/geleneksel Geri dönüşümlü/geri dönüşümsüz Kadın / erkek yöntemleri

Yöntemler Yöntemler


Modern Geleneksel Geri Dönüşümlü Geri Dönüşümsüz Kadın Erkek

RİA Geri çekme RİA Tüp Ligasyonu RİA Geri çekme

Hap Takvim Hap Vazektomi Hap Kondom

Kondom Vajinal duş Kondom ---------------- Spermicid Vazektomi

Spermisid Diğer Spermisid ---------------- Diafram -----------

Diafram Diafram DepoProvera

DepoProvera DepoProvera Mesigyna

Mesigyna Mesigyna Tüp Ligasyonu

İmplant İmplant İmplant

Tüp Ligasyonu

Vazektomi



Kontraseptiflerin Etkililiği:

Yöntemleri etkilerine göre sınıflandırmada “ilk 12 aylık kullanımda 100 kadın başına gebelik sayısı” bir kriter olarak alınır. Buna göre “ilk 12 aylık kullanımda 100 kadın başına gebelik sayısı”:

            0-1 ise, yöntem          : Çok etkili            2-9 ise, yöntem          : Etkili            10-30 ise, yöntem      : Az etkili olarak değerlendirilir.

Her zaman çok etkilidir:

NorplantVazektomiKombine enjektablDepo Provera ve NET-EnTüp ligasyonuTCu-380A IUDYalnızca progesteron içeren haplar (emzirme sırasında)

Gelişigüzel kullanıldığında etkilidir. Doğru ve sürekli kullanıldığında çok etkilidir.

Laktasyonel amenoreKombine oral kontraseptifYalnızca progesteron içeren haplar (emzirme dönemi dışında)

Gelişigüzel kullanıldığında az etkilidir. Yalnızca doğru ve sürekli kullanıldığında etkilidir.

Erkek kondomuSpermisitle birlikte diyaframTakvim vb yöntemlerKadın kondomuSpermisitlerServikal başlık

Başvuranın Değerlendirilmesi:

Yöntemin kişiye uygunluğu konusundaki karar, genelde, kişinin üreme sağlığı öyküsü, fizik değerlendirme ve mümkünse laboratuvar tetkiklerine dayanarak verilir.Tıbbi Öykü:Fizik Muayene :   Meme Muayenesi:     

Tıbbi Öykü:

Tıbbi öykü ilk ziyarette kaydedilmeli, gerektikçe izlem ziyaretlerinde yenilenmelidir.

1.Başvuru öyküsü

2.Menstrüasyon öyküsü

3.Doğurganlık öyküsü

4.Aile planlaması öyküsü

5.Genel öykü

6.CYBE /GYE öyküsü

7.Aile öyküsü

Fizik Muayene

Genel fizik muayeneye başlarken ağırlık, kan basıncı, nabız, eğer gerekiyorsa ateş ölçülür.Tanı ve tedavi gerektiren tıbbi durumların saptanması için fizik muayene gerekir.Ancak fizik muayenenin gerekliliği başvuranın geliş nedenine göre değişir.Her ziyarette fizik muayene yapılması gerekmez.Tüm yeni başvuranlarda ilk ziyarette,Sürekli aile planlaması yöntemi kullananlara, yıllık muayenenin bir parçası olarak İzlemlerde,Veya gerek duyulduğunda fizik muayene yapılır.Fizik muayene yapılırken kişinin mahremiyeti ve rahatlığı sağlanmalıdır.Başvuranı değerlendirirken, Dünya Sağlık Örgütü’nün listelerinden yararlanılabilir.

Meme muayenesi

Meme kanseri, kadınlarda yalnızca en sık görülen kanser türü değil, aynı zamanda birçok ülkede kadınlarda kanserden ölümlerin başlıca nedenidir. Erken tanı hayat kurtarır.              Üreme sağlığı hizmetlerinin kapsamı içinde, herhangi bir hizmeti almak için başvuran kişiye meme muayenesinin de yapılması, meme kanserinin erken tanısına yönelik bir fırsatın değerlendirilmesidir.Aile planlaması hizmetlerinin sunumunda, belli bir kontraseptif yöntemin güvenle uygulanması için gerekli olmayan, ancak toplum sağlığı bakımından yararlı olan meme muayenesi de kapsama alınmıştır.Üreme sağlığını ilgilendiren herhangi bir yakınma ile gelen kadının başvurusu da bir fırsat olarak değerlendirilmeli, kanser tarama işlemlerinin bir parçası olarak, meme kitlesi olup olmadığını araştırmak için meme muayenesi yapılmalı ve kadınlara kendi kendilerine meme muayenesi yapma öğretilmelidir. 

DOĞAL AİLE PLANLAMASI YÖNTEMLERİ

Doğal aile planlaması yöntemleri      siklusun fertil ve infertil dönemlerinde,doğal belirtileri gözleyerekgebeliğin planlanması ya da gebeliğin önlenmesine yarayan yöntemlerdir. (Dünya Sağlık Örgütü)

Servikal mukus ya da ovülasyon (Billings) yöntemi,Bazal vücut ısısı yöntemi,Servikal palpasyon yöntemi,Semptotermal yöntem (üçünün bileşimi)Takvim yöntemiLaktasyonel amenore metodu

Etki Mekanizması

Kadın fertilite belirtilerini her gün izleyip, kaydeder.Fertil günler belirlenir.Gebelik istenmiyorsa, fertil günlerde cinsel ilişkiden kaçınırlar.

Bu yöntemi uygularken;spermin kadının genital yolunda 48-72 saat canlı kalabildiği veovumun ömrünün 24-48 saat olduğu akılda tutulmalıdır.

Fertil Dönem

Fertilitenin en fazla olduğu dönem, ovülasyondan 5 gün önce başlar, ovülasyondan 2 gün sonra sona erer.Gebe kalma olasılığı ovülasyon günü ile ondan önceki iki günde en üst düzeydedir.Güvenli uygulama için;cinsel perhiz süresi uzun tutulmalıya da bu sürede bariyer yöntemler de uygulanmalıdır.

Etkililik

Doğal aile planlamasının etkililiği seçilen yönteme ve kullanıcının özelliklerine göre değişir.Doğru uygulandığında;Takvim yöntem %91,Sempto-termal yöntem %98,Servikal mukus ya da ovülasyon (Billings) yöntem %97 etkilidir.Doğru uygulanmazsa etkililiği %80’e kadar azalabilir.

Fertilite testleri

İdrarda LH piki tayini veTükürük ya da servikal mukusta “eğreltiotu görünümü”

            ovülasyon gününü belirlemede etkilidir.

DAP Kimler İçin Uygundur?

Fertilite belirtilerini tanıyıp kaydedebilen kadınlar,Düzenli siklusları olan kadınlar.Diğer yöntemleri kullanmak istemeyen çiftlerBu yönteme eşiyle birlikte karar verenler,Başka yöntemlerin kontrendike olduğu çiftlerGebeliği sorun olarak görmeyecek çiftler

DAP Kimler İçin Uygun Değildir?

Doğal aile planlaması uygulamasının kesin kontrendikasyonu yoktur.

Gebeliğin kontrendike olduğu kadınlar,Sürekli vajinal akıntısı olan kadınlar,Adetlerinin arası düzensiz olan kadınlar,Menopoz öncesi veya laktasyon infertilitesi gibi özel durumlarVücut ısısını artırabilen nedenler (Hastalık vb.)Vajinasını incelemekten hoşlanmayan kadınlar,Fertil günlerde cinsel ilişkiden kaçınmayı zor bulan çiftlerCinsel konularda iletişim kuramayan veya kurmayan çiftlerBirden fazla cinsel eşi olan kadınlar.

DAP Yöntemlerinin Olumlu Yönleri

Hiçbir sağlık riski yoktur.Ucuzdur.Her dönemde ve her durumda kullanılabilir.Bir kere öğrenildi mi, yaşam boyu kullanılabilir.Çiftlerin doğurganlık bilinci kazanmalarını sağlar.Erkeğin de aile planlamasında katkısını, işbirliğini ve iletişimi sağlar.Cinsel ilişki sıklığının belirlenmesinde kadının görüşüne yer verir.Kadının üreme organlarındaki sorunları erken fark etmesine yardımcı olur.Kişinin üreme fonksiyonları konusunda bilgilenmesine katkısı olur.Dini ve ahlaki değerlerden etkilenmez.İnfertil çiftlerde ovülasyonu saptamak için de kullanılabilir.

DAP Olumsuz Yönleri

Etkinliği, çiftin kurallara kesin olarak uyma isteğine bağlıdır.Vajinal enfeksiyonlar olduğunda, ovülatuvar mukusun ayırt edilmesi zordur.Emzirme döneminde fertilite işaretlerinin anlaşılması güç olabilir.Vücut ısısının herhangi bir nedenle değişmesi sonucu hatalar olabilir.Cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyuculuğu yoktur.Fertil dönemde cinsel ilişkide bulunulmamasını ya da ek yöntem kullanımını gerektirir.Kullanım eğitimi üç ay sürer. Bu süre içinde kullanıcıyla sık sık görüşülmesi gerekir.Eğitim ve danışmanlık becerileri olan, doğurganlık bilinci kavramlarını ve uygulamalarını çok iyi bilen eğitimcilerce öğretilmelidir.

Fertilite Belirtilerine Dayanan Yöntemler

Servikal Mukus Yöntemi (Billings Ovülasyon Metodu): Servikal mukustaki değişiklikler izlenerek fertil günlerin başlangıcı ve sonu belirlenebilir.Bazal Vücut Isısı Yöntemi: Bazal vücut ısısındaki değişiklikler izlenerek, ovülasyonun oluştuğu ve fertil günlerin bittiği anlaşılabilir.Servikal Palpasyon Yöntemi: Servikal değişiklikler, kadına fertil günlerin başlangıcı ve bitişi konusunda ek bilgi sağlayabilir.

Servikal Mukus Yöntemi:

Kadın, vajinal salgısını her gün kontrol eder ve her akşam kayıt eder:Adet kanaması bittikten sonraki birkaç günde mukus gözlenmez.Sonra yapışkan, koyu kıvamlı, pürtüklü çok az mukus salgılanmaya başlar.Ovulasyon yaklaşırken mukus artar, incelir ve rengi berraklaşır, elastik ve kaygan olur, vajinada ıslaklığa neden olur.Ovulasyondan sonra mukus azalır, tekrar yapışkan ve pürtüklü olur, vajina kuru hissedilir.Vajinada ıslaklığın hissedildiği ilk günden başlayarak, kaygan, ince ve bol mukusun bitiminden sonraki üç güne kadar cinsel ilişkiden kaçınılır veya ek yöntem kullanılır.

Bazal Vücut Isısı Yöntemi

Ovülasyondan sonra progesteron hormonu, vücut ısısını 0,2°C-0,5°C arasında yükseltir ve bir sonraki menstrüasyona kadar (yaklaşık 11-17 gün) yüksek ısıda tutar. Bu yükselişe termal kayma denir.Ovülasyon, muhtemelen ilk ısı yükselişinden önceki gün gerçekleşir.Bazal vücut ısısı, hassas bir termometreyle, menstrüel siklus boyunca,her sabah yataktan kalkmadan önce,ortalama aynı saatlerde vetercihan oral yoldan ölçülür.Tarih belirtilerek bir çizelgeye kaydedilir.Adetin ilk 10 gününde ölçülen “normal” ısıların en yükseği belirlenir.Bu 10 ısının en yüksek olanının 0,1°C üstünden bir çizgi çekilir. Bu çizgiye “ısı çizgisi” denir.İnfertil dönem, ısı çizgisi üzerinde art arda gelen üçüncü yüksek ısının kaydedilişinin akşamı başlar. Cinsel ilişkiye girmeden önce, yüksek ısının saptandığı üç günün (“termal değişim dönemi”) geçmesi beklenir.İnfertil dönem başladıktan sonra, kadının ısı ölçmeye devam etmesine gerek yoktur.Bazal vücut ısısı, hastalık, stres, düzensiz uyku, antibiyotik kullanımı, ölçüm hatası ve benzeri birçok durumdan etkilenebilir.

Servikal Palpasyon Yöntemi

Kadın, serviksteki değişiklikleri belirler.Servikal palpasyon;menstrüasyon dönemi dışında her günmümkünse gece yatmadan önce,her seferinde aynı pozisyonda iken yapılmalıdır.Muayeneden önce tırnakları kısa, eller temiz olmalıdır.Serviksin kıvamı;yumuşakken alt dudağın iç kısmı sertken burun ucunun ortası gibi hissedilir.

Adet kanamasından sonraki ve adete yakın günlerde eksternal servikal os kapalıdır, serviks serttir, ve servikse kolay ulaşılır. İnfertil dönemdir.

Serviks serttir, servial os kapalıdır, serviks biraz yüksektedir. İnfertil dönemdir.

Ovülasyondan ortalama 4-5 gün önce, yumuşamanın başlaması belirgin hale gelir. Os yavaşça açılır ve palpasyonla servikse daha zor ulaşılır. Fertil dönemdir.

Ovülasyon döneminde serviks, zor palpe edilir. Hissedilebiliyorsa,  kıvamı çok yumuşamış ve açıklığı da genişlemiştir. Fertil dönemdir.

Ovülasyonu hemen izleyen günlerde serviks yeniden sertleşir, aşağı iner ve os kapanır. İnfertil dönemdir.

Kadın, ilk değişiklikleri belirlediği andan serviksi kolayca hissettiği, serviksin sert ve osun kapalı olduğu zamana kadar fertil sayılır.Çift, çocuk sahibi olmak istemiyorsa, fertil günlerde cinsel ilişkide bulunmamalıdır.Bu yöntemin semptotermal yöntemin en güvenilir parametresi olduğu belirtilmektedir

Semptotermal Yöntem

Semptotermal yöntem, servikal mukus, bazal vücut ısısı ve servikal palpasyon yöntemlerinin  birleşimidir.Her üç yöntemin birleşimi olduğundan diğerlerinden daha etkilidir.Adet kanaması durduktan sonra, ovulasyondan önce, infertil kuru günlerde iki günde bir cinsel ilişkide bulunulabilir.Vajinanın ıslandığı hissedildiğinde veya mukusa rastladığında fertil aşama başlar. Gebe kalmamak için bu dönemde cinsel ilişkide bulunulmaz.Hem zirve gününde hem de “termal değişim dönemi”nde cinsel ilişkide bulunulmaz.

Takvim Yöntemi

Takvim yöntemi, menstrüel siklusun fertil ve infertil günlerini hesaplamak için 6 aylık bir gözlem süresi sonunda matematiksel formüllere dayanan doğal bir yöntemdir. Yöntem, fertil günlerde çiftin cinsel ilişkiden kaçınması esasına dayanır.Fertil dönemin hesaplanması için daha önceki altı menstrüel siklus süresinin bilinmesi gerekir.

Yöntemin dayandığı temeller şunlardır:Düzenli menstrüel siklus;Ovülasyonun genellikle bir sonraki menstrüel periyoddan önceki 14. günde olduğu, ancak 11. ve 17. günler arasında da olabileceği varsayımı;Normalde yumurtanın ovülasyondan sonraki 14-24 saat arasında döllenebileceği varsayımı;Spermin, kadının vajinal kanalı ve/veya uterusunda ancak 24-72 saat canlı kalabileceği varsayımı.

Bir örnekle açıklamak gerekirse;

30 günde bir düzenli adet gören bir kadının ovülasyonu, beklediği adetten 11-17 gün öncedir; yani gördüğü adetin başlangıcından (30 - 17 = 13; 30 - 11 = 19) 13-19 gün sonradır.Buna göre adetin başladığı gün birinci gün sayılırsa, adetin başlangıcından sonraki 13 - 3 = 10. gün ile 19 + 1 = 20. gün arası, döllenme için en riskli dönemi oluşturmaktadır.Bu dönemde cinsel ilişkiden kaçınılmalıdır.





Takvim Yöntemini Kimler Kullanabilir?

26 ila 32 gün uzunluğunda siklusu olan kadınlarHer siklusun 8-19’uncu günlerinde korunmasız cinsel ilişkiden kaçınabilen eşlerCinsel yönden bulaşan enfeksiyonlara maruz kalmayan çiftler.

Emzirme ve Gebeliğin Önlenmesi:

Laktasyonal amenore yöntemi(LAM), annenin emzirme döneminde emzirmeyle ilgili bazı koşullara uyarak laktasyon amenoresini bir aile planlaması yöntemi olarak kullanmasıdır.

Etki Mekanizması/Etkililik

Doğumdan sonra östrojen, progesteron ve plasental laktojen hormonlarının düşmesiyle laktasyon başlar.Memede başlayan süt yapımı prolaktin ve emme refleksiyle artar. İnsanda laktasyon, ovülatuvar siklus üzerine etki ederek, kadının ovülasyonu ve adet görmesini baskılayarak gebelikten korunmayı sağlar.Tam emzirme koşuluna göre emzirildiğinde, emzirmenin %99.5 oranında etkili, doğru kullanılmadığında %98 etkili bir kontraseptif yöntem olduğu kabul edilmektedir.

Tam Emzirme Koşulları:

Bebeğin altı aydan küçük olması,Annenin adet görmemesi,Bebeğin gündüz ve gece her istedikçe, sık aralıklarla (6-10 kez) ve en az dört dakika emzirilmesi,Bebeğin beslenmesinin en az %85’inin anne sütüyle sağlanması.

Emzirme Kuralları

Bebek doğumdan sonra hemen emzirilmelidir.Bebek her iki memeden en az 4 dakika, günde 6-10 kez ve gece en az 1 kez olmak üzere emzirilmelidir.Gündüz aralıkları 4, gece aralıkları 6 saatten uzun olmamalıdır. Bazı bebekler 6-10 kez emmeyebilir ve gece uyanmadan uyuyabilir. Bu durumda kontraseptif yöntem olarak LAM’ın güvenirliliği azalır.Su dahil haftada toplam 60 ml’yi geçen gıda ek gıda sayılır. Bir kez de olsa emzirme yerine bebeği doyuracak kadar ek gıda ya da içecek verildiğinde bebek daha az emmeye başlar ve LAM eskisi kadar güvenli bir yöntem olmaktan çıkar.Bebeğin beslenmesinin en az %85’i anne sütüyle sağlanmalıdır. Anne sütünün sağılıp verilmesi bile bu konuda ek gıda gibi etki yapacaktır.

LAM Yönteminin Olumlu Yönleri:

Korunma doğumdan hemen sonra başlar.Kadını en az 6 ay süreyle etkili bir şekilde korur.Cinsel ilişkiyi etkilemez.Yan etkisi yoktur.Doğaldır ve kullanılması kolaydır.Ücretsizdir.Anne ve çocuk sağlığı açısından yararlıdır.Emzirmeyi destekler ve çocuğun gelişmesini sağlar.

LAM Yönteminin Olumsuz Yönleri

Belirli bir süreyle sınırlıdır; normal koşullar altında, doğumdan sonraki ilk 6 ayda etkilidir.Bütün koşullar yerine getirilmediği zaman gebeliğin önlenmesinde etkili olmaz.Koşullardan biri değiştiğinde kullanmak üzere bir başka yöntem (kondom, spermisit gibi) hazır bulundurulmalıdır.Etkili olması için nasıl uygulanması gerektiği kolayca anlaşılmayabilir.CYBH’lerden korumaz.HIV ve hepatit anne sütüyle bulaşabilir.

LAM Yönteminin Sınırlılıkları:

HIV enfeksiyonuEmzirme sırasında ilaç kullanımıYeni doğmuş bebeği etkileyen şartlarCinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaz.

LAM Yönteme Özel Danışmanlık:

İdeal olarak, anne adayına gebelik kontrolleri sırasında aile planlaması konusunda yol gösterilmeli, yöntemlere ilişkin bilgi verilmelidir.Anneler, emzirmeye özendirilmeli ve desteklenmelidir.Anne sütününhem bebek, hem de anne açısından önemi,doğru emzirme tekniği,meme bakımı açıklanmalı,varsa sorunlar çözümlenmelidir.Emzirmenin doğumdan hemen sonra başlaması gerekir.Anne sütü hem yaşam için gerekli besleyici maddeleri içerir, hem de çocuğa bağışıklık sağlar.

KOMBİNE HORMONAL KONTRASEPTİFLER

Oral Kombine Hormonal Kontraseptif Yöntemler :

Kombine oral kontraseptifler (KOK) doğal kadınlık hormonları olan östrojen ve progesteronun sentetik formlarını içerir: Etinil östrodiol içeriği;  düşük doz KOK’larda 30 µg ve daha az, diğer KOK’larda; 50 µg.dır. 21, 22 ve 28 günlük paketler halinde hazırlanmıştır. Türkiye’de halen 21’lik haplar bulunmaktadır.Monofazik ve multifazik preparatlar olarak ikiye ayrılır: monofazik KOK’ların içeriği her günkü hap için aynıdır. Multifaziklerde ise hapların içeriği günlere göre değişir.

Kombine Enjekte Edilen Kontraseptifler:

Doğal östrojen ve progestogen olarak

–“östradiol valerate 5 mg + noretisteron enantate 50 mg” (Mesigyna®) ve

–“östradiol cypionate 5 mg + medroxyprogesteron asetat 25 mg” (Cyclofem) içeren iki preparatı bulunmaktadır.

Türkiye’de sadece mesigyna® 1997 yılından beri kullanımdadır.

HAP BIRAKMA NEDENLERİ

%7.2’si gebe kaldığı için,%5.5’i yöntem başarısızlığı nedeniyle,% 29.8’i başka yönteme geçmek istediği için%11.7’si diğer nedenlerden dolayı, hap kullanmaya başladıktan sonraki 12 ay içinde hap kullanmayı bırakmıştır.

KHK Yöntemlerin Uygunluk Kriterleri

Sağlıklı her yaştaki kadın (nullipar veya multipar) menarştan menopoza dek istediği sürece kombine hormonal kontraseptifleri kullanabilir.Ancak yöntem kullanmaya başlanmadan önce danışmanlık hizmeti alınmalıdır.   Herhangi bir sağlık sorunu kadınların çoğu da hem oral hem de enjekte edilen kombine hormonal kontraseptif yöntemleri kullanabilirler ancak danışmanlık almalıdırlar.Yöntem için başvuranların, yönteme uygunluğu, Dünya Sağlık Örgütü’nün “Yöntem Uygunluk Kriterleri” ve “yönteme özel danışmanlık öğrenim rehberleri” aracılığıyla değerlendirilir.35 yaş ve üzerinde olup günde 15 ve daha fazla sigara içen kadınların hem oral, hem de enjekte edilen kombine hormonal kontraseptif yöntemleri kullanmaması uygundur.Cinsel yolla bulaşan hastalıklar için yüksek risk altında olan kadınlara mutlaka ikili yöntem (hap+kondom) kullanmaları hatırlatılmalıdır.

KOK Kullanım Kuralları:

Düzenli olarak, her gün 1 hap yutulur.Tercihan her gün yaklaşık aynı saatlerde, akşam yemeğinden sonra veya gece yatmadan önce, yutulmalıdır21 gün düzenli-unutulmadan yutulur.7 gün hap yutulmaz, ara verilir,8. gün yeni bir kutuya başlanır.7 günlük ara süresi içinde adet kanaması başlayabilir ama yeni kutuya başlamak için 8. gün beklenir!

İlk kez KOK Kullanmaya Başlama:

Kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse:  Hemen başlanır.(Ek yöntem gerekmez.)Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise    KOK başlanır + 7 gün ek yöntem kullanır.Doğum sonrası: emziriyorsa, 6 aydan sonra, adet görmüyorsa gebe olmadığından kesinlikle emin ise KOK başlanır. (+ 7 gün ek yöntem kullanır.)                    

    Adet görmeye başlamışsa; kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse:hemen başlanır.(Ek yöntem gerekmez.)              

    Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise KOK başlanır + 7 gün ek yöntem kullanır.   

Doğum sonrası: emzirmiyorsa, 21. günden sonra KOK başlanır,Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen başlanır,ek yöntem gerekmez.

Hap unutulduğunda:

“30-35 mcg etinil östrodiol içeren hap” unutulursa:

  a. “1 veya 2 hap” unutulduysa;

    Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir.    Ek yönteme gerek yoktur.b. “3 veya daha fazla hap” unutulduysa;Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. İlaveten 7 gün içinde cinsel ilişkiye girilmemeli veya ek yöntem kullanılmalıdır.Siklusun ilk haftası içinde unutulmuşsa ve bu süre içinde ek yöntem kullanılmaksızın cinsel ilişkiye girilmişse acil kontrasepsiyon gerekir.Siklusun üçüncü haftası içinde unutulmuşsa, kullanılmakta olan  paket bitirilmeli,  hiç ara verilmeden yeni pakete başlanmalıdır.

“20 mcg etinil östrodiol içeren hap” unutulması:  a. “1 hap” unutulduysa;

Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. Ek yönteme gerek yoktur.

    b. “2 veya daha fazla hap” unutulduysa;

  Hatırlandığı anda hemen 1 hap yutulmalı, “o günün” hapı da yutulmalı (2 hap/gün) ve düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir. İlaveten 7 gün içinde cinsel ilişkiye girilmemeli veya ek yöntem kullanılmalıdır.Siklusun ilk haftası içinde unutulmuşsa ve bu süre içinde ek yöntem kullanılmaksızın cinsel ilişkiye girilmişse acil kontrasepsiyon gerekir.Siklusun üçüncü haftası içinde unutulmuşsa, kullanılmakta olan  paket bitirilmeli,  hiç ara verilmeden yeni pakete başlanmalıdır.

Kombine Enjektabl Yöntemlerin Kullanım Kuralları:

“Her ayın aynı günü” enjeksiyona gelinmeli, tatile denk geliyorsa birkaç gün önce gelinmelidir.Düzenli olarak, 4 haftada bir kez kombine –aylık- enjeksiyon uygulanır.İlk 7 gün için ek yöntem kullanmak gerekmez.Enjeksiyon tarihini 7 günden fazla geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir +7 gün süre ile ek yöntem kullanılmalıdır. Bu süre içinde cinsel ilişki olursa, acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

Kombine enjektabl kullanmaya ilk kez başlama

Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse: Hemen başlanır,(ek yöntem gerekmez.)Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise kombine enjekte edilen  hormonal  kontraseptif başlanır + 7 gün cinsel lişkiye girilmez veya ek yöntem kullanır.Doğum sonrası: emziriyorsa, 6 aydan sonra, amenoreik ise: gebe olmadığından kesinlikle emin ise kombine enjekte edilen hormonal  kontraseptif   başlanır+7 gün ek yöntem kullanılır.Adet görmeye başlamışsa; kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır.Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise kombine enjekte edilen hormonal kontraseptif başlanır+ 7 ek yöntem kullanılır. Doğum sonrası: emzirmiyorsa, 3.haftadan (21 günden) sonra kombine enjekte edilen hormonal kontraseptif başlanır.Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen başlanır. (ek yöntem gerekmez)

Başka bir hormonal yöntemden geçme:

Önceki yöntem düzenli kullanılmışsa, gebe olunmadığından kesinlikle emin ise, sonraki adetin beklenmesi gerekmez, hemen başlanabilir, ek yöntem gerekmez.Önceki yöntem 3 aylık enjeksiyon ise, enjeksiyon gününde aylık enjeksiyon uygulanabilir.RİA’dan aylık enjeksiyona geçme:gebe olmadığından emin ise, herhangi bir zamanda aylık enjeksiyon yapılabilir.Adetin ilk 7 günü içinde ise, ek yöntem gerekmez,  RİA hemen çıkarılabilir,adetin 8. gününde ve sonrasında ise, + 7 gün cinsel ilişkiye girilmez veya ek yöntem kullanılır, RİA sonraki adette çıkarılır.

Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken, her gün düzenli olarak 1 tane hap yutulmalıdır. Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken haplar tercihen her gün aynı saatlerde kalktıktan sonra veya yatmadan önce yutulmalıdır.Oral kombine hormonal kontraseptifleri kullanırken 21 gün hap yutulur, 7 gün ara verilir.Doğum sonunda emziren kadınlarda oral kombine hormonal kontraseptiflere  6 aydan sonra başlanabilir.Doğum sonunda emzirmeyen kadınlarda oral kombine hormonal kontraseptiflere  40 günden sonra başlanabilir.Düşük yapan bir kadına, düşükten hemen  sonra veya 5 gün içinde oral kombine hormonal kontraseptifler başlanabilir,  ek yöntem gerekmez.İlk başlarken, adetin 5 günü içindeki kadınlara, oral kombine hormonal kontraseptifler hemen başlanabilir, ek yöntem gerekmez.İlk başlarken, adetin 15 günü içindeki kadınlara, oral kombine hormonal kontraseptifler, kadının gebe olmadığı kesin ise, hemen başlanabilir, ama 7 gün  ek yöntem gerekir.Oral kombine hormonal kontraseptif kullanan bir kadın, bir siklusta 1-2 hap unutursa,___________ 1 hap yutulmalı,aynı gün _________ da yutulmalı,düzenli olarak her gün 1 hap yutulmaya devam edilmelidir.Ek yönteme gerek ______.Kombine enjekte edilen hormonal kontraseptifler _ haftada veya _ ayda veya __ günde bir defa uygulanır.Kombine enjekte edilen hormonal kontraseptifler _____ kas içine, __ tekniği ile enjekte edilir.

SADECE PROGESTERON İÇEREN HORMONAL KONTRASEPTİFLER

Depo-Provera ,İmplanon

Sadece Progesteron İçerenler:

      Minihaplar

      Depo medroksiprogesteron asetat (DMPA®),

      Noretisterone enantate (NET-EN®),

      Levonorgestrel implants (Norplant® ve Jadelle®) ve

      Etonogestrel implants (Implanon®).

      Nestorone (Elcometrine®).

Nomegestrol acetate (Uniplant®, Surplant®)

Norplant

3.4 cm X 2.4 mm” boyutlarında, herbiri 36 mg kristalize levonorgestrel içeren 6 ince ve esnek silikon kapsülden oluşur.

      5 yıl süre ile koruma sağlar.

      Geri dönüşümlüdür.

      Cilt altına uygulanır.

İmplanon:

      68 mg etonogestrel içerir.

      Boyu 40m,dış çapı 2mm boyutlarındadır.

      Tek çubukludur.

      Etilenvinilasetat (EVA) polimerden oluşan taşıyıcısı vardır.

      Düşük miktarda hormon salgılar.(30µg etonogestrel/gün)

      3 yıl süre ile koruma sağlar.

      Geri dönüşümlü,cilt altına uygulanan bir yöntemdir.

.

Kolda İmplanon

İmplant kullanımı:

      Türkiye’de 2003 yılında yaşayan “15-49” yaşlar arasındaki evli kadınların;

      implante edilen hormonal kontraseptifleri (implant[1]) bilmektedir (2003 TNSA).
      geçmişte kullanmıştır.

      2003 yılında sadece kadınların %0.4’ü implant kullanmaktadır !

Sadece Progestin İçeren Hormonal Kontraseptiflerin Türkiye’de Kullanımı:

      Türkiye’de 2003 yılında yaşayan “15-49” yaşlar arasındaki evli kadınların;

      enjekte edilen hormonal kontraseptifleri (enjeksiyon[1]) bilmektedir (2003 TNSA).
      geçmişte kullanmıştır.

      Son bir yıl içinde enjeksiyon kullananların %78.6’sı kullanmayı bırakmıştır!

Yöntemlerin Uygunluk Kriterleri:

      Sağlıklı her yaştaki kadın doğum yapmış,yapmamış menarştan menopoza dek istediği sürece sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifleri kullanabilir.

      Cinsel yolla bulaşan hastalıklardan korumaz. Yüksek risk altında olan kadınlara mutlaka ikili yöntem kullanmaları hatırlatılmalıdır.

Sadece progesteron içeren hormonal kontraseptifler, sigara içen,şişman, emzikli ve östrojen kullanması sakıncalı olan kadınlar gibi pek çok kadında da güvenle kullanılabilir.

DMPA/ Depo-provera:

      150 mg depo-medroksiprogesterone asetat içerir.

3 ayda bir intramuskuler yolla uygulanır.

DMP Kullanım Kuralları:

      Düzenli olarak, 3 ayda bir kez   uygulanır.(±15 gün)

      15 günden fazla süre geçmiş ise ve gebe olmadığından emin ise enjeksiyon yapılabilir ve 7 gün ek yöntem kullanılır.

       Bu süre içinde cinsel ilişki olursa, acil kontrasepsiyon uygulanabilir.

İlk Kez DMPA Kullanmaya Başlama:

      Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse:  Hemen başlanır.Ek yöntem gerekmez.

      Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise başlanır.7 gün ek yöntem kullanır.

Doğum sonrası emziriyorsa(6 hafta-6 ay arasında):

      Adet görmüyorsa: herhangi bir zamanda başlanır ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez. (15 gün ara ile gebelik testi yapılır, negatif ise başlanabilir)

Doğum sonu emziren ve adet görende:

      Kadın adetinin ilk 7 günü içindeyse hemen başlanır.Ek yöntem gerekmez

Kadın adetinin 8-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise başlanır. 7 gün ek yöntem kullanır.

Doğum sonrası emzirmiyorsa:

      Doğumdan hemen sonra  başlanabilir,

Düşük sonrası:

      ilk 7 gün içindeyse hemen başlanır.

      Ek yöntem gerekmez.

İmplanon® Kullanım Kuralları:

      Üç yılda bir kez cilt altına uygulanır.

      3 yıl sonra etkisi tamamen bitmemekle birlikte koruyuculuğu azalmaktadır.

      3 yıl sonra yenilenmelidir.

İlk kez İmplanon Kullanmaya Başlama:1

      Kadın adetinin ilk 5 günü içindeyse: Hemen uygulanabilir,ek yöntem gerekmez.

      Kadın adetinin 6-28. günlerinde ve gebe olmadığından emin ise hemen uygulanabilir. 7 gün ek yöntem kullanır.

      Doğum sonrası emziriyorsa, 6 hafta-6 ay arasında,adet görmüyorsa herhangi bir zamanda  uygulanabilir ve tam emziriyorsa ek yöntem gerekmez,

      Doğum sonrası adet görmeye başlamışsa; adetinin ilk 5 günü içinde hemen uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

    Kadın adetinin 5-28. günlerindeyse ve gebe olmadığından emin ise uygulanır.7 gün ek yöntem kullanır. 

      Doğum sonrası: emzirmiyorsa, doğumdan hemen sonra  uygulanabilir.

Düşük sonrası ilk 7 gün içindeyse: hemen uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

DMPA İstenmeyen Gebeliklerden Ne Kadar Korur?

      Düzenli kullanıldığında çok yüksek oranda korur(%99.7)

      Doğru kullanılmazsa koruyuculuğu yüzde 97’ye düşer.

      Yapılan araştırmalarda kullanıcıların hiçbirisinde gebelik saptanmamıştır, %100 koruyucu olarak bulunmuştur.

Ancak yeni bir yöntem olduğundan, daha uzun süreli kullanımına bağlı araştırma sonuçlarına gerek vardır.

DMPA İstenmeyen Gebeliklerden Nasıl Korur?

      Ovulasyon baskılanır.

      Progesteronun etkisiyle servikal mukus kalınlaşarak spermlerin geçişi engellenir.     

      Endometriyum incelerek implantasyona  elverişsiz hale gelir.

DMPA Olumlu Yönleri Nelerdir?

      Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

      Kullanılması kolaydır.(3 ayda sadece 1 kez enjeksiyon yeterlidir)

      18-45 yaş arasında güvenle kullanılabilir.

      Emzirenler güvenle kullanabilir.

      Sigara içenler de  güvenle kullanabilir.

      Endometriyum ve over kanserinden KORUR.

      Pelvik enfeksiyonlardan korur.

      Safra kesesi hastalığı, kalp kapak hastalığı olanlar da kullanabilir.

      Çok az bir ilaç etkileşimi olabilir.

İmplanon Olumlu Yönleri Nelerdir?

      Gebelikten koruyucu etkisi çok yüksektir.

      Kullanılması kolaydır. (3 yılda sadece 1 kez uygulanması yeterlidir)

      Menarştan menopoza dek her yaşta güvenle kullanılabilir.

      Hatırlamayı gerektirmez.

      Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

      Östrojene bağlı yan etki olmaz.

      Emzirenler güvenle kullanabilir.

      Sigara içenler de  güvenle kullanabilir.

      Çıkarılınca doğurganlık 3 ay içinde geri döner.

DMPA Kullanırken Görülebilecek Durumlar:

      Adet düzensizlikleri sıktır,amenore sık görülür, endometriyumun incelmesine bağlıdır, tedavi gerektirmez, menopoz veya adetten kesilme demek değildir.      

      Lekelenme veya az kanama: genellikle ilk enjeksiyondan sonra görülür.               

      Fazla veya uzamış kanama: genellikle ilk enjeksiyondan sonra görülür. 

      Kilo artışı olabilir.

Enjeksiyonlar bırakıldığında gebeliğin geri dönüşü gecikebilir. (son enjeksiyondan sonra ortalama 10 ay gecikebilir).

İmplanon Kullanırken Görülebilecek Durumlar:

      Adet düzeninde aksama, düzensiz ve uzamış kanamalar ilk yıl sık görülür.

      Amenore, uygulamadan bir yıl sonra, sıklıkla görülür.

      Nadiren lokal rahatsızlıklar olur;uygulama ve çıkarma esnasında enfeksiyon, çıkardıktan sonra nedbe, yara izi

      Baş ağrısı,Baş dönmesi

      Alt karın ağrısı

      Memelerde dolgunluk

      Kilo alma

DMPA Nerelerden Temin Edilebilir?

      İlk kez kullanmaya başlanırken, mutlaka herhangi bir sağlık kuruluşuna baş vurulmalıdır. yönteme özel danışmanlık hizmeti alınmalıdır.

      Yönteme uygun olan kadınlar kontrol izlemleri dışında yöntemi herhangi bir sağlık kuruluşundan ve/veya eczaneden temin edebilirler.

      Ancak enfeksiyonlardan korunmak için enjeksiyonlar bir sağlık kuruluşunda yapılmalıdır.

İmplanon Nerelerden Temin Edilebilir?

      İlk kez kullanmaya başlanırken, mutlaka herhangi bir sağlık kuruluşuna baş vurulmalıdır. İmplanon kullanmayı planlayan kadına eğitimli sağlık personeli tarafından yönteme özel danışmanlık hizmeti verilmelidir.

      Uygulama konusunda eğitimli ve deneyimli sağlık personeli tarafından ve bir sağlık kuruluşunda uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

DMPA Kullanırken Kontrola Gelmek Gerekir mi?

      Yönteme uyumun değerlendirilebilmesi için ilk kez 3 ay sonra  kontrola/yeni enjeksiyona gelinmelidir.

      Hiç bir yakınma olmasa da her yıl  bir kez kontrola gelinmelidir.

      Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilinir.

Herhangi bir nedenle yöntem bırakılmak istenirse, bırakılmadan önce sağlık personeline danışılması hatırlatılır.

İmplanon Kullanırken Kontrola Gelmek Gerekir mi?

      Uygulama yerini kontrol etmek için 1 hafta içinde  kontrola gelinmelidir./Uygulamadan sonra 24 saat sonra gazlı bez açılmalı,2-3 gün uygulama yeri kuru tutulmalı,4-5 gün sonra yaranın üzeri açılmalıdır.

      3. ayda ikinci izlem,Yılda bir kez izlem ile devam edilir.

      Herhangi bir yakınma olursa, istendiği zaman kontrola gelinebilinir.

      Herhangi bir nedenle yöntem bırakılmak istenirse, bırakılmadan önce sağlık personeline danışılması hatırlatılır. 3 yıl sonra implantın çıkarılacağı tarihte geri gelmesi hatırlatılır.

DMPA Uyarı İşaretleri:

      Aşırı adet kanaması; normalin 2 katı uzun süre ya da 2 katı fazla kanama

      Adetler arasında 7 günden uzun süren kanama

      Uzun süren düzenli adet döneminden sonra, geciken menstrüel kanamalar

      Enjeksiyonlara başladıktan sonra tekrarlayan şiddetli migren tipi baş ağrıları,

      Görmede bulanıklık

      Karnın alt bögesinde şiddetli ağrı

İmplanon Uyarı İşaretleri:

      Uygulama yerinde ağrı, kızarıklık, hassasiyet

      Adet gecikmesi (gebelik kuşkusu)

      Düzensiz ve aşırı vajinal kanama, normalin 2 katı uzun süre ya da 2 katı fazla miktardaki kanama

Şiddetli baş ağrısı

İmplanon Uygulanması:                           İmplanon çıkarılması:

Özet Soruları:

      Depo Provera “sadece progesteron içeren enjekte edilen hormonal kontraseptifdir.

      DMPA cilt altı enjeksiyonla uygulanır.

      DMPA sadece emzikli kadınlar için uygun olan bir AP yöntemidir.

      DMPA’nın en sık görülen olası sağlık sorunu adet düzensizlikleridir.

      Sigara içen kadınlar için DMPA uygun değildir.

      Sistolik tansiyon arteriyel <160, diastolik <110 mmHg olan kadınlar DMPA kullanabilirler. 

      İmplanon 5 yıl süre ile istenmeyen gebeliklerden korur.

      İmplanon derin kas içi enjeksiyonla uygulanır.

      İmplanon adetin ilk 5 günü içinde  uygulanabilir ve ek yöntemle korunmak gerekmez.

      DMPA kullanan kadın yöntem kullanmayı bıraktığında ortalama 10 ay sonra gebe kalabilir.

      İmplanon kullanan kadın, İmplanon’u çıkarttıktan 1-3 ay sonra gebe kalabilir.

BARİYER YÖNTEMLER

Cinsel ilişki esnasında, spermin kadının vajinasına geçmesini engelleyen yöntemlerdir.Güvenle ve reçetesiz alınıp kullanılabilir.Diğer aile planlaması yöntemlerinden farklı olarak, bariyer yöntemlerden kadın ve erkek kondomunun bir özellikleri daha vardır: sadece istenmeyen gebeliklerden korumakla kalmaz,  cinsel yolla bulaşan hastalıklardan da korurlar.Erkek kondomunun bir diğer özelliği de aile planlaması sorumluluğunun paylaşılmasında, erkek tarafından kullanılabilecek sınırlı çeşitteki AP yöntemlerinden birisi olmasıdır.Kadın kondomu,

Erkek kondomu,Diyafram,Servikal başlık,Spermisit.

Erkek kondomu:

kondomu:

Diyafram:

       Spermisitler:

KONDOM:

Lateks maddesinden (erkek için olan) ve poliüretandan  üretilen (kadın için olan);genellikle spermisit (sperm hücresini öldürücü) maddeler içeren, gebelikten ve CYBE ‘den koruyan araçlardır.Erkek kondomu, cinsel ilişki sırasında penise takılan bir kılıftır. Erkeğin sperminin vajinaya girmesini engeller.Yaygın olarak kullanılan kondomlar lateks, poliüretan ya da koyun bağırsağından yapılır.Lateks kondom CYBE’lere karşı en iyi korumayı sağlar. Poliüretan ya da plastik olanlar son zamanlarda önem kazanmıştır. Bunlar latekse oranla daha ince, dayanıklı ve esnektir; temas sırasında duyarlılığı da azaltmaz.Kapalı ucunda semenin toplandığı bir yer (rezervuar) vardır.Ulaşılması kolaydır ve ucuzdur. Gebelikten  koruması dışında AIDS, Hepatit B ve Hepatit C virsununn bulaşmasını engeller. Ayrıca antisperm (sperme karşı) antikorlarının oluşmasını önleyebilir.

Erkek Kondomu:

Kondomum Etkililiği:

Kurallara uygun olarak kullanıldığında erkek kondomu ile istenmeyen gebeliklerden korunma başarı oranı %98 iken,  doğru kullanılmadığında %85’e kadar azalmaktadır.Kadın kondomu ile  doğru kullanımda oran %95 iken, doğru kulanılmadığında, % 79’lara dek düşmektedir.Spermisit maddeler içeren kondomların koruyuculuk oranları daha yüksektir.En sık yapılan yanlış uygulamalardan biri de cinsel ilişkiye kondomsuz başlanması ve hemen orgazm öncesi dönemde takılmasıdır.Kondomun yırtılması kuralına uygun kullanımda çok ender görülür. Kondom yırtıldığında gebelik riski ve cinsel yolla bulaşan hastalık etkenlerine maruz kalma riski kondom kullanmamış olanlardaki kadar yüksektir. Bu durumda acil kontrasepsiyon uygulanması ve gerekirse enfeksiyondan korunmak için tedavi amacıyla doktora başvurulması önerilir.

Erkek Kondomunun Olumlu Yönleri

Aile planlamasına erkeklerin katılımını sağlar.GüvenlidirUcuzdur ve kolay bulunur. AIDS ve diğer CYBE’lere karşı korunma sağlar.Erken boşalmanın önlenmesine yardımcı olabilir.Reçete veya tıbbi izlem gerektirmez.

Erkek Kondomunun Olumsuz Yönleri:

Cinsel ilişkiye bağımlıdır,cinsel ilişkiyi kesintiye uğratabilir.Yeterli miktarda kondom bulundurulması önceden planlanmalıdır.Bazı çiftlerde (özellikle erkekte) duyarlılığı azaltabilir.Bazı erkeklerde ereksiyonu güçleştirir.Kullanımdan sonra yok edilmesi sorun olabilir.Lateks materyal yırtılabilir ya da sıyrılabilir.Özellikle, boşalmadan sonra geri çekilirken özel bir dikkat gösterilmesi ve meninin dışarı dökülmesinin önlenmesi gerekir.Her cinsel ilişkide yeni bir tane kullanmak gereklidir.

Kondomun Kullanım Kuralları:

Lateks allerjisi olan kişiler hariç (sadece lateks kondomlar için) her erkek ve eşi, rahat ve güvenli şekilde kondom kullanabilir. Kontrendikasyonu yoktur.

 ERKEK  KONDOMUNUN KULLANIMI:

Ellerinizi akan su ve sabun ile iyice yıkayınız, kurulayınız.    Kondomu zedelemeden dikkatlice parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.Kondomu cinsel ilişkiye girmeden önce takınız.(Sünnetsiz penislerde, deriyi geri çekin.) Kondomun ucunu baş ve işaret parmağınızla sıkıştırarak, havasını boşaltıp, sertleşmiş penisin üzerine geçiriniz.
Kondomu sıvazlayarak penise geçirirken kondomun ucunu sıkıştırarak tutmaya devam ediniz ve kondom tüm penisi kaplayıncaya kadar devam ediniz.

Cinsel ilişki (boşalma sonrasında) bitiminde penisten sıyrılmasını engellemek için kondomu tutarak penisi dışarı çekiniz.

Semenin kondom içinden çıkmamasına dikkat ederek, kondomu penisten sıyıyarak çıkarın. Akarsu altında delik olup olmadığını kontrol ettikten sonra, kondomu sperm saçmayacak şekilde düğümleyerek çöpe atınız.Lütfen kondomu her kullandığınızda düzenli olarak kontrol ediniz.Ellerinizi akan su altında ve sabun ile yıkayınız.* Yırtık, sızıntı varsa, cinsel eşiniz ile ilk 72 saatte HEMEN en yakın sağlık kuruluşuna “acil korunma” için başvurunuz.

Kadın Kondomu:

Bir kontraseptif seçenek olan kadın kondomu, özellikle cinsel eşleri kondom kullanmayan kadınlara CYBE’lerden korunma ve doğurganlığını kendisinin kontrol etmesi şansını vermektedir. İlk kez 1992 yılında Avrupa’da piyasaya sürülen kadın kondomu günümüzde çeşitli markalarla bulunmaktadır.Kadın kondomları poliüretan bir kılıf ile iç ve dış olarak iki değişik boyda halkadan oluşur. Halkalardan küçük olanı kılıfın kapalı ucunda bulunur ve vajina içine, serviksi örtecek şekilde yerleştirilir. Açık ve tek büyük halka ise vulvada kalır. Erkek kondomu gibi genital teması ve semenin vajinaya dökülmesini önler. Vajina içini ve serviks ağzını örterek spermlerin uterus içine gitmesini önler. 

Kadın Kondomu Kullanmanın Olumlu Yönleri:

Kontrolünün kadında olarak istenmeyen gebeliklerden ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmaAIDS virüsünün cinsel ilişkiyle kadına bulaşma olasılığı15 kat daha yüksektir. Kadınlarda AIDS artmaktadır.Poliüretandan yapılmış olması, erkek prezervatiflerinde bulunan lateks maddesine karşı allerjik olan kadınlar (ve erkekler) için bir seçenek oluşturmasıdır.Kadının adetli olduğu dönemlerde de kullanılabilir.Kadın kondomu "ilişki kalitesini" çok az etkilemektedir.Kadın kondomunu kadın ilişkiden saatlerce önce takabilmektedir.Kondomu takmak için ilişkiyi bölmeye gerek kalmamaktadır. Bu özellikle ileri yaşlardaki erkekler için önemli bir olumlu yöndür.

Kadın Kondomu Kullanmanın Olumsuz Yönleri

Kadın takmakta zorlanabilir.Bu kondomu kullanmak için kadının kendi anatomisini iyi bilmesi gerekir.Doğru bir yerleştirme deneyim gerektirir.Fiyatı erkek prezervatifine göre nispeten daha pahalıdır.

KADIN KONDOMUNUN KULLANIMI:

Ellerinizi sabun ve akan su ile iyice yıkayınız, kurulayınız.Kondomu zedelemeden dikkatlice, parmaklarınızla paketi yırtarak açınız.Kondom üzerinde yeterli miktarda kayganlaştırıcı olduğunu kontrol ediniz.İç halkayı baş ve işaret parmağınızla sıkıştırınız.Kondomun kapalı ucu vajinaya girecektir

Vajinanın içine iç halkayı tutarak itiniz. İç halkayı olabildiğince derine yerleştiriniz.

Dış halka vajinanın girişinde durmalıdır. Ayrıca dış halka vajina girişini cinsel ilişki süresince kaplamalıdır.

Cinsel ilişki bitiminde, kondomun dış halkasını kendi etrafında çevirerek içindekilerin dökülmesini engelleyiniz ve çekerek çıkarınız.Akarsu altında delik olup olmadığını kontrol ettikten sonra, kondomu sperm saçmayacak şekilde düğümleyerek çöpe atınız.Ellerinizi akan su ve sabunla yıkayınızLütfen kondomu her kullandığınızda düzenli olarak kontrol ediniz.* Yırtık, sızıntı varsa, ilk 72 saatte HEMEN en yakın sağlık kuruluşuna “acil korunma” için başvurunuz.

KONDOM KULLANIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKENLER:

Kullanım süresi geçmiş kondomları kullanmayınız.Her tür cinsel ilişkide kondom kullanınız ve her ilişkide yeni bir kondom kullanınız.Kondomu dar cepte ya da uzun süre cüzdanda taşımayınız.Kuru, kirli, esnekliğini kaybetmiş,eskimiş,zedelenmiş kondomları kullanmayınız.Kondomu su bazlı kayganlaştırıcılarla kullanabilirsiniz. Vazelin, bebek yağı veya yağlı kremlerle kullanmayınız.Kondom paketini açmak için dişinizi ya da kesici bir aleti,makas v.b. Kullanmayınız.Tırnaklarınızın zarar vermeyiniz.İlişkinin en başında cinsel sıvılar birbirine değmeden ve erkek kondomu için, penis tam olarak sertleştiğinde kondomu kullanınız.Eğer ilişkinin herhangi bir yerinde kondomun zarar gördüğünü hissederseniz kondomu hemen değiştiriniz.

Kondom Yırtılması:

Tehlikeli cinsel ilişkiden sonraki ilk 72 saat içinde Acil Korunma için kliniğe başvurmasını önerin ve izleyin.Kontrole gelene kullanım kurallarını ve yırtık/sızıntı olması halinde 72 saat içinde acil kontrasepsiyon kullanmalarını hatırlatın. Bazı çiftler, kondom kullanmaktan sıkılabilirler veya uzun süreli kullanılabilecek bir başka aile planlaması yöntemine geçmek isteyebilirler,  böyle durumlarda bir başka yöntem için danışmanlık hizmeti veriniz.

Diyafram:

Bükülebilir bir halkaya tutturulmuş, kubbe şeklinde plastik bir kaptır.Diyafram serviksi örten yuvarlak, kauçuk ya da silikondan yapılmış, kenarları daha sert bir araçtır.Düz, halka ya da yay tipleri mevcuttur.  Serviksi, spermlerin ulaşmasını engellemek üzere kapatacak şekilde, vajina derinine yerleştirilen bir bariyer yöntemdir.Daha etkili olması için spermisitlerle birlikte kullanılması önerilir.Diyafram doğru kullanıldığında istenmeyen gebeliklerden %94 oranında korurken, doğru kullanılmadığında koruyuculuğu %84’e düşmektedir.Diyafram Türkiye’de sağlık kurumlarında sunulan aile planlaması malzemeleri arasında yer almamaktadır. (Ancak çok kısıtlı olarak bazı özel ünitelerde zaman zaman bulunabilmektedir.) 

Diyaframın Olumlu Yönleri:

İstenmeyen gebeliklerden korunma konusunda kontrolu kadına verdiğinden özgüveni artırır,Kadınların genital organlarını tanımalarına yardımcı olur.Serviks kanserinden koruyabilir,Hiç bir sistemik etkisi yoktur, herkes kullanabilir,Az olarak CYBE’dan da korur.

Diyaframın Olumsuz Yönleri:

Cinsel ilişkiden sonra en az 6 saat yerinde bırakılması gerekir.Uygun boy diyaframın belirlenmesi için pelvik muayene gerekir.Kadının kullanmayı öğrenmesi zaman alır,Vulva ve vajenin ellenmesi gerekliliği bazı kadınlar için itici gelebilir,Yeni başlayan kullanıcılar için çıkarılması zor olabilir.Her cinsel ilişkiden önce ek olarak kullanılması gereken spermisit ekstra maliyet getirir.

Diyaframı Kimler Kullanabilir?

“HIV için yüksek risk altında olanlar (kendisinin veya cinsel eşinin birden fazla cinsel eşi olanlar)HIV ile enfekte olanlar,Toksik şok sendromu öyküsü olanlar”

    hariç, herkes diyafram kullanabilir.

Diyafram kullanımı:

Uterus prolapsusu, sistorektoseli ve uterus şekil bozukluğu olan kadınların  diyaframın uygun pozisyonda olduğundan emin olmaları gerekmektedir.Anatomik defektlerin varlığında kullanılmaz.Uygun diyafram boyutunu seçebilmek ve doğru kullanım kurallarının öğrenilmesi için mutlaka eğitim almalıdır.Eğer diyafram servikse göre küçük ise, istenmeyen gebelik oluşur, büyük ise vajinal ağrı, ülserasyon, üriner enfeksiyon olur. Sık üriner enfeksiyon geçirenler için de ilk tercih olmamalıdır (DSÖ 2).

Kullanım Kuralları:

Diyafram her cinsel ilişkide kullanılmalı,İdrarını yaptıktan ve ellerini yıkadıktan sonra kullanılmalı,Diyaframın yüzeyinin sağlam olup olmadığı kontrol edilmeli,İç yüzüne 5 ml ve kenarlarına kayganlaştıracak kadar spermisit krem / jel sürülmeli,Elin 3 parmağı arasında kenarlar sıkıştırılarak bir araya getirilmeli,Bir ayak yüksekte bir yere kaldırılmalı (ayakta uygulama) veya yatakta öne eğilip bir diz bükülerek bacak açılmalı (yatar durumda uygulama) veya dizleri iki yana doğru iyice açmalı (çömelerek uygulama)Haznenin ağzını diğer elle açılmalı,Kremlenen diyaframı hazneden içeri arka duvara doğru itip, ön duvarı idrar torbasının arkasına, arka kenarı da haznenin arka duvarına yaslamalı,Parmağı hazneye uzatarak, serviksin tamamen diyafram ile kapandığından emin olunmalıdır.Diyafram cinsel ilişkiden 6 saat önce hazneye yerleştirilebilir. Ancak 6 saatten sonra bir cinsel ilişki gerçekleşecekse spermisit tekrarlanmalı ve/veya birden fazla cinsel ilişki olacaksa yine spermisit tekrarlanmalıdır (spermisit 1-2 saat etkilidir).Cinsel ilişkiden sonra 6 saat boyunca vajina asla yıkanmamalıdır.Dyafram takıldıktan sonra en fazla 24 saat kalabilir, 24 saatin geçirilmemesine dikkat edilmelidir.Diyaframı çıkarmak için, eller sabunla iyice yıkandıktan sonra, işaret parmağı hazneye sokularak, diyaframın ön kenarına takılarak çekilir. Gerekirse orta parmaktan destek alınır, ıkınarak kolaylıkla çıkarılır.Çıkarılan diyafram sabunlu suyla yıkanır, iyice kurulanır, kutusuna konularak saklanır.Diyafram her cinsel ilişkide kullanılmalı,İdrarını yaptıktan ve ellerini yıkadıktan sonra kullanılmalı,Diyaframın yüzeyinin sağlam olup olmadığı kontrol edilmeli,İç yüzüne 5 ml ve kenarlarına kayganlaştıracak kadar spermisit krem / jel sürülmeli,Elin 3 parmağı arasında kenarlar sıkıştırılarak bir araya getirilmeli,Bir ayak yüksekte bir yere kaldırılmalı (ayakta uygulama) veya yatakta öne eğilip bir diz bükülerek bacak açılmalı (yatar durumda uygulama) veya dizleri iki yana doğru iyice açmalı (çömelerek uygulama)Haznenin ağzını diğer elle açılmalı,Kremlenen diyaframı hazneden içeri arka duvara doğru itip, ön duvarı idrar torbasının arkasına, arka kenarı da haznenin arka duvarına yaslamalı,Parmağı hazneye uzatarak, serviksin tamamen diyafram ile kapandığından emin olunmalıdır.

Diyafram İzlemi:

İlk izlem 2 hafta sonra yapılır. Ardından yılda bir kez rutin izlem önerilir.İlk izlemde kullanıcının yönteme uyumu, doğru kullanıp kullanamadığı değerlendirilir. Kullanıcının soruları varsa yanıtlanır.Rahat kullanılamıyorsa, tekrar danışmanlık yapılarak doğru kullanım konusunda bilgilendirilmeli ve/veya başka yönteme geçilmelidir.

Uyarı Mesajları:

Kullanıcı 7 kg.dan fazla kilo alır veya verirse,Pelvik operasyon geçirirse,Gebelikten sonra,Diyafram kullanırken rahatsızlık, ağrı, üriner enfeksiyon olursa,Kullanıcı izlem tarihini beklemeksizin sağlık kuruluşuna başvurmalıdır.





Servikal Başlık:

Diyaframdan daha küçük, daha sert ve yüksek kubbelidir.Serviksin üzerine oturtulur.Kıvrılabilen kenarları ile vakum oluşturarak servikse ya da üst vajinal duvara oturur.Vajinal kas tonusu azalmış ya da serviks yapısı çok uzun olan ve bu nedenle diyafram kullanamayan kadınlar, servikal başlık kullanabilirler.PAP Smear tetkiki normal olan kadınların kullanması uygundur, kullanımın başlamasından 3 ay sonra servikal smear tekrarlanmalıdır.Servikal başlık, diyafram kadar etkilidir. Hiç doğum yapmamış kadınlarda doğru kullanıldığında % 91 oranında gebelikten korumada etkili iken, doğru kullanılmadığında bu oran % 84’e kadar azalmaktadır. Doğum yapmış kadınlarda etkililiği daha azdır; Doğru kullanıldığında % 74 iken, doğru kullanılmadığında % 68’lere kadar azalmaktadır.Daha küçük olduğu için estetik olması ve kenarlarının belirgin olmaması nedeniyle, cinsel eş tarafından hissedilmemesi gibi üstünlükleri vardır.Kullanıcı, kullanıma başlanmadan önce, doğru kullanım konusunda eğitilmelidir.Diyaframda olduğu gibi, servikal başlığın kubbe kısmının içine spermisit krem ya da jel uygulanarak kullanılır. Kubbe içindeki boşluğun 1/3’ünü dolduracak kadar, spermisit yeterli olduğundan, diyaframa göre daha az miktarda spermisite gerek duyulur. 48 saate kadar çıkarılmadan kalabilir ( 48 saat geçirilmeden çıkarılmalıdır).   Diğer özellikleri, diyafram ile aynıdır.Servikal başlık Türkiye’de sağlık kurumlarında sunulan aile planlaması malzemeleri arasında yer almamaktadır.

Spermisit:

Vajinal spermisitler, sperm hücre membranını tahrip ederek, spermlerin motilitesini azaltan kimyasal ajanlardır.Spermlerin servikse ulaşmadan etkisiz hale getirilmesi için vajina derinine yerleştirilir.Farklı formları vardır. Genelde tüm formları “nonoxynol 9”  gibi bir spermisit içerir.Tek başlarına da etkilidirler. Ancak kondom veya diyaframla birlikte kullanıldıklarında istenmeyen gebeliklerden koruma başarısı daha da artmaktadır.Bu nedenle tek kullanım yerine birlikte kullanım önerilmelidir.Köpüren tablet formları, kremlere oranla, daha geniş yüzey oluşturduklarından daha etkili olmaktadır.

Spermisit/Etkililik:

Diğer modern kontraseptif yöntemlere göre, daha az etkilidir.Cinsel ilişkiden önce vajinaya yerleştirilir.Spermisitler, spermleri hareketsiz hale getirir ve serviksten geçmelerini engellerler.İstenmeyen gebeliklerden koruma oranına bakıldığında, doğru kullanıldığında %82, doğru kullanılmadığında, %71’lere kadar düşmektedir.

Spermisitin Olumlu Yönleri:

Hiçbir sistemik etkisi yoktur.Hemen etkilidir (krem, köpük ve jel formları için).Kayganlaştırıcı etkisi vardır.Emziren veya premenopozal dönemde olan kadınlardaki vajinal kuruluğu azaltır.Cinsel yolla bulaşan bazı enfeksiyonlardan korunma sağlar.Reçete ya da hekimin muayenesi gerekli değildir.Antiviral etkileri nedeniyle, kullanmayanlara göre serviks kanseri daha az görülür.

Spermisitin Olumsuz Yönleri:

Genital organlarda yanma ya da irritasyona neden olabilir.Gebeliği önlemedeki etkinliği her cinsel ilişkide ve doğru kullanılmasına bağlıdır.Etkinliği diğer modern yöntemlerden çok daha azdır.  Islaklık hissi hoşa gitmeyebilir.Bazı kadınlar vajinalarına elleri ile tablet, ovül v.b. yerleştirmekten hoşlanmayabilirler.Uygulamadan sonra, cinsel ilişki için 10 dk. beklenmesi gerekir (köpüren tablet, film ve ovül için)Spermisit kolaylıkla ve ucuz olarak temin edilemeyebilir.

Spermisiti Kimler Kullanabilir?

Her yaş ve doğurganlıktaki kadınlarUzun süre etkili ve/veya daha etkili bir modern yönteme başlayabilmek için beklerken, bu arada geçici yönteme gereksinimi olanlarKullandıkları kondom, diyafram v.b. bariyer yöntemin etkisini artırmak isteyenlerDaha etkili yöntemleri kullanamayanlar

Spermisit kullanamayanlar:

Spermisitlerde bulunan kimyasal maddelere karşı allerjisi olan kadınlarCYBE için yüksek risk altında olanlarSpermisitlerin doğru kullanımını engelleyecek fiziksel bir sakatlığı olanlar kullanmamalıdır.CYBE açısından yüksek risk altındaki kişilerin, HIV / AIDS’lilerin spermisit kullanmamaları önerilmektedir (DSÖ 4).

Spermisitin Kullanım Kuralları:

a. Köpüren tablet, ovül:Eller sabun ve su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, köpüren tablet ya da ovül cinsel ilişkiden 10 dk önce vajinaya yerleştirilir,

Etkisi yaklaşık 1 saat sürer. Cinsel ilişkinin sürdürülmesi planlanıyorsa ve /veya yeni bir cinsel ilişki için yeni bir ovül vajinaya yerleştirilmelidir.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

b. Krem, Jel:

Eller sabun ve akan su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, kontraseptif krem/jel ile uygulayıcı doldurulur.Uygulayıcı, ucu servikse değinceye kadar, vajinaya yerleştirilir, piston itilerek krem/jel boşaltılır,Krem/jelin etkisi hemen başlar, beklemeye gerek yoktur.Uygulayıcı ılık-sabunlu su ile yıkanır, durulanır, kurulanır. (Uygulayıcı kesinlikle başkaları ile paylaşılmaz!)Yedek/krem jel bulundurulur.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

c. Köpük:

Kullanmadan önce kutu iyice çalkalanır,Kutu dik tutularak, uygulayıcı kutuya takılır. Bastırılarak uygulayıcıya köpük doldurulur.Yatar pozisyonda iken, uygulayıcı vajinanın  derinlerine kadar itilerek yerleştirilir ve piston itilerek köpük vajinanın derinlerine boşaltılır.Köpüğün etkisi hemen başlar, beklemeye gerek yoktur.Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır

d. Film:

Eller sabun ve su ile iyice yıkanıp kurulandıktan sonra, cinsel ilişkiden 5 dk. önce, orta parmakla vajinanın derinine yerleştirilir, (eller kuru olmazsa, ele yapışır, kalır)Film doğal vücut sıvıları ile vajina içinde erir,Cinsel ilişkiden sonra 6-8 saat süresince vajinada kalmalıdır, bu süre içinde vajina yıkanmamalıdır.

Spermisit İzlemi:

Memnuniyet,şikayet  araştırılır.Kullanım kuralları hatırlatılır.Gebelikten koruma başarısının düşük olduğu hatırlatılarak, adetlerin yakından izlenmesi, birlikte kondom veya diyafram kullanılması önerilir.Kontrendike durum yoksa, genel aile planlaması danışmanlığı yapılarak, daha etkili modern bir başka yönteme geçmesi önerilir.

Gönüllü Cerrahi Sterilizasyon

Kadınlarda “tüp ligasyonu”,erkeklerde“vazektomi” yöntemidir.

Başka çocuk istemeyen ve doğurganlıklarnı sona erdirmek isteyen çiftler için en güvenli yöntemlerden biridir.

Türkiye’de 2003 yılında kadınların %5,7’ si Tüp Ligasyonu ile korunmaktadır.

1993 ve 1998’de hiç vazektomi ile gebeliklerden korunduğunu beyan eden yoktur.

Türkiye’de “15-49yaş” Evli Kadınların Yıllara Göre Gönüllü Cerrahi Sterilizasyon Kullanımı

Vazektomi Nedir?

Geri dönüşsüz,kalıcı bir cerrahi sterilizasyon yöntemidir..

Kendisinin ve eşinin başka çocuk istemediğinden emin olan,Eşinin sağlık nedeniyle kesinlikle gebe kalmaması gereken,Kalıcı bir yöntemle korunmak isteyen erkekler için uygun bir yöntemdir.

Erkeklerde vaz deferensin bağlanıp kesilmesi sonucu spermlerin meniye geçişini

engelleyerek etkili olur.

Vazektominin İstenmeyen Gebelikleri Önleme Etkisi Ne Kadardır?

En etkili kontraseptif yöntemlerden birisidir.Başarısızlık oranı binde1 kadardır.

Vazektomi İçin Türkiye’de Yasal Durum

Türkiye’de 1983 yılında çıkarılmış olan “2827” sayılı yasaya gore “18 yaşını tamamlamış erkekler kendi isteğiyleğ, evli ise eşinin de onayı ile vazektomi yaptırabilirler.

Vazektomi Nasıl Yapılır?

İki yöntemle yapılabilir:

1-Klasik yöntem

2-Kesisiz bistürisiz yöntem

Vazektomi İstenmeyen Gebelikleri Nasıl Önler?

Spermler testislerde üretilip vaz deferenslerden penise ulaşır.Skrotumdan yapılan girişimle vaz deferense ulaşılarak vaz deferensler kapatılır ve spermin meni sıvısına karışması engellenir.

Vazektominin Olumlu Yönleri

Kısa sürede ve kolaylıkla uygulanır,hastanede yatmayı gerektirmez

Bir uygulama yeter

Başarısızlık oranı çok düşüktür.

Eşlerin korunma sorununu ortadan kaldırır.

Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

İleri dönemlerde ortaya çıkan yan etkisi yoktur.

18 yaş üzerindeki herkese kendi isteği ve bilinçli onayı ile yapılabilir.

Kesin kontrendikasyon yoktur.

Kullanıldığı sürece kontrol gerekmez.

Vazektomi Kimler İçin Uygun Değildir?

Bekar olan ve çocuğu olmayan erkekler.

Kendisinin ya da eşinin başka çocuk isteyip istemediğinden emin olmayan erkekler.

Psikolojik sorunları olan erkekler

Evlilik sorunları olan erkekler için ileride pişman olabilme olasığından dolayı ilk yöntem olarak önerilmez.

Vazektominin Olumsuz Yönlerinleri:

Geri dönüşü zordur ve pahalıdır.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

Gebeliği önleme etkisi 20 boşalma sonrası veya veya 2 ay sonar başlar.Bu sure içerisinde ek yöntemler gerektirir.

Düşük bir oranda da olsa gebelik görülebilir.

Operasyon sırasında ve izleyen birkaç gün süresince skrotumda ağrı,kanama,şişlik olabilir.

Vazektomi Kim(ler) Tarafından Nere(ler)’de Yapılmaktadır?

Ü roloji,kadın hastalıkları ve doğum ya da genel cerrahi uzmanlarıyla bu konuda Sağlık Bakanlığı tarafından açılan eğitim merkezlerinde kurs görerek yeterlilik belgesi almış pratisyen hekimlerce yapılır.

Uzman hekimler mesleklerini uyguladıkları yerlerde,pratisyen hekimlerse birinci ve ikinci basamak sağlık kuruluşlarında yaparlar.

Vazektomi Uygulama Zamanı

Vazektomi yaptırmak isteyen erkekler için en uygun olan en kısa zamanda yapılır.

Eşlerin kararlarını gözden geçirmeleri için danışmanlık ile işlem arasında süre bırakılması önerilir.

Vazektomi için Ücret Ödemek Gerekir mi?

Hastanede yatmayı gerektirmeyen ancak işlem sonrası bir sure gözlem gerektiren bu işlem ücretlidir.SGK’sı olan hastalarda ücret buradan karşılanabilir.

Tüp Ligasyonu (TL)

Geri dönüşsüz kalıcı bir cerrahi sterilizasyon yöntemidir.

Kadınlarda her iki fallop tüplerinin mekanik olarak kapatılması işlemidir.

Tüp Ligasyonunun İstenmeyen Gebelikleri Önleme Etkisi Ne Kadardır?

En etkili kontraseptif yöntemlerinden biridir.Başarısızlık oranı binde 1 kadardır.

Tüp Ligasyonu için Yasal Durum    

Türkiye’de  1983 yılında çıkarılmış olan 2827 sayılı yasaya gore ‘’18 yaşını tamamlamış kadınlar kendi isteğiyle,evil ise eşinin de onayı ile Tüp Ligasyonu yaptırabilirler.

Sağlık personelinin görevi bireylerin durumlarını iyi inceleyerek bilinçli seçim yapmalarına yardımcı olmaktır.

Yasa tüzük ve yönetmeliklerde mevcut olmayan koşulların ‘’suni engeller’’ olarak dayatılması üreme haklarına,başvuranın haklarına ve yasaya aykırıdır.

Tüp Ligasyonu Nasıl Yapılır?

İki yöntemle yapılabilir:

1-Laparoskopik yöntem

2-Minilaparotomi yöntemiyle

Tüp Ligasyonu İstenmeyen Gebelikleri Nasıl Önler?

Tüp ligasyonu ile her iki tuba mekanik (kesme,bağlama,koterize etme,klips ya da halka takma gibi) olarak kapatılarak ovum ile spermin ovum ile spermin buluşması engellenmektedir.

Tüp Ligasyonunun Olumlu Yönleri Nelerdir?

Gebeliği önleme etkisi hemen başlar.

Tek bir uygulamadır.

Başarısızlık oranı çok düşüktür.

Cinsel ilişkiden bağımsızdır.

İleri dönemlerde ortaya çıkan bir sağlık sorunu yoktur..

18 yaş üzerindeki herkese,kendi isteği ve bilinçli onayı ile,, yapılabilir,kesin kontrendikasyonları yoktur..

Kullanıldığı sürece kontrol gerektirmez.

Tüp Ligasyonunun Olumsuz Yönleri

Geri dönüşümü zordur.

Uzun süren ve pahalı operasyon gerektirir.

Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz.

Düşük oranda da olda gebelik bir oranda da dış gebelik görülebilir.

Operasyonu izleyen birkaç gün süresince kesi yerinde ve alt batında ağrı olabilir.

Tüp Ligasyonu Kimler İçin Uygun Değildir?

Bekar olan kadınlar

Hiç çocuğu olmayan kadınlar

Kendisinin ya da eşinin başka bir çocuk isteyip istemediğinden emin olmayanlar.

Psikolojik sorunları olan kadınlar

Evlilik sorunları olan kadınlar

Tüp Ligasyonu Kadının Cinsel Yaşamını Etkiler mi?

Tüp ligasyonu kadının hiçbir cinsel fonksiyonunu değiştirmez.

Kadın eskisi gibi adet görür, kadın istenmeyen gebelik endişesinden kurtulduğundan cinsel isteği ve performansında olumlu değişiklik olabilir.

Tüp Ligasyonu(TL) Uygulama Zamanı

Kadın için en uygun olan en kısa zamanda yapılır.

Eşlerin kararlarını gözden geçirmeleri için danışmanlık ile işlem arasında süre bırakılması önerilir.

İşlemin kadın adet gördükten sonra yapılması gerekmez.Gebe olmadığından emin olan kadın siklusun herhangi bir gününde ameliyata alınabilir.

Doğumdan hemen sonra yapılabilir.

1.trimester düşükten sonra (spontan veya isteğe bağlı) hemen yapılabilir.

Eğer daha önce gönüllü-bilinçli karar verilmedi ise sezaryen operasyonu esnasında yapılmamalıdır.

Tüp Ligasyonunu Kim/Nerede yapar?

Bir karın içi cerrahi müdahale olduğundan ameliyathane koşullarında yapılır.

Operasyon kadıın hastalıkları ve doğum uzmanı veya genel cerrahi uzmanı tarafından uygulanır.

Vazektomi İçin İşlem Öncesi Ne Gibi Bir Hazırlık Gerekir?

Vazektomi yaptırmak isteyen erkek ve eşi bilinçli onay verdiklerini’İzin Belgesi’ni imzalarlar.

Eşin gelmemesi halinde sterilizasyona izin verdiğine ilişkin yazılı ve imzalı yeterli sayılır.Belgeyi getiren imzanın sahibine ait olduğunun hukuki sorumluluğunu kabul ettiğine ilişkin belgeyi imzalamak zorundadır.

Vazektomi yaptıracak olan erkek işlem günü banyo yapmalı,temiz ve rahat giysiler giymelidir.

Bistürisiz Vazektomi İşlemi

Premedikasyona gerek yoktur.

Scrotuma lokal anestezi yapılır.

Kesisiz bistürisiz yöntemde scrotum derisinde 11mm’lik delik açılır.Sırayla her 2 vaz deferens bağlanır,kesilir.

Skrotumadikiş konulması gerekmez.Yara temizlenir.. Steril gazlı bezle kapatılır.İşlem15-20dk. sürer.

Kişi işlem sonrası yarım saat dinlendirilerek evine gönderilir.

İşlem sonrası kesi yerinde ağrı olabilir.Bunun için basit ağrı kesiciler verilebilir.

Vazektomi Sonrası İzlem

İşlemden sonraki 7 gün içinde (en geç 14 gün içinde )yapılır.İşlemin yapıldığı yerde tercihan vazektominin yapıldığı yerde ve hekim tarafından muayene edilir.Skrotum bölğesine bakılır.2 ay sonra meni analizi yapılarak azospermi kanıtlanır.

Vazektominin Beklenen Olası Sağlık Sorunları

Sağlık açısından güvenli bir uygulamadır.Yan etki ve sağlık sorunları az görülür.Uygulamadan sonraki birkaç gün içinde :

Ateş

Yara yerinde kanama

Ağrı

Şişlik

Vazektomi Sonrası Öneriler

İşlem sonrası 48 saat ağır ve zorlayıcı işler,hareketler yapılmamalıdır.

2-3 gün ev istirahati önerilir.

İlk 48 saat sürekli sıkı iç çamaşırı giydirilmemelidir.

İlk 48 saat yara kuru ve temiz tutulmalıdır.

2-3 gün cinsel ilişkide bulunulmaz.

İlk 20 boşalma süresince ek bir aile planlaması yöntemi kullanılmalıdır.

3 gün sonra pansuman  çıkarılabilir.

Ağrı olursa basit ağrı kesiciler kullanılabilir.

Tüp Ligasyonu İçin İşlem Öncesi Hazırlık

TL yaptırmak isteyen kadın ve eşi bilinçli onay verdiklerini belirten ‘İzin Belgesi’ni imzalarlar.

TL yaptıracak kadın işlem için banyo yapmalı,temiz giysilerle mücevhersiz,ojesiz ve bir erişkinle birlikte gitmelidir.

İş lemden 8 saat öncesinde aç kalmalı, herhangi bir ilaç alınmamalıdır.

Tüp Ligasyonu İşlemi

İşlemden önce hastanın endişelerini gidermek üzere ‘premedikasyon’için oral ilaç verilir.

TL yaptıracak kişinin yapacak hekimin kararına gore genel,bölgesel veya local anestezi yapılır.

Minilaparotomide pubis üzerinde 3-4 cm lik bir kesi yapılır,her 2 taraftaki tüpler bağlanır.İşlem 15-30 dakika surer.

Laparoskopide göbeğin hemen altında 1cm. likkesi yapılır,laparoskopik olarak her iki tüp bağlanır,halka takılır ya da koterize edilir.İşlem 10 dakika surer.İşlemden hemen sonar vital bulgular izlenir,kadın kendi başına giyinebildiğinde ve konuşması düzgün hale geldiğinde evine gönderilebilir.

İşlem sonrası kesi yerinde ve alt batında ağrı olabilir,bunun için basit ağrı kesiciler verilebilir.Profilaktik antibiyotikler önerilmez.

İnsizyon yeri

Fallop tüpü Ovarium Tüplerin bağlanması

Tüplerin bağlanması İsthmus

İnterstisiyum

Fimbria

Ampulla

İnfundibula

Normal Tüp Tübal Halka

TL’deYan Etki/Komplikasyon

Sağlık açısından güvenli bir uygulamadır.

Yan etki ve sağlık sorunları görüldüğü olgu sayısı çok azdır.ciddi sağlık sorunları olguların %2’sinden azında görülür.

Minilaparotomiden sonra görülebilecekler herhangi abdominal cerrahi bir işlemle aynıdır. Laparoskopiden sonar Minilaparotomi

Komplikasyonlarına ek olarak karnına şişirilmesi gaz embolisi,cilt altı amfizemi ve ender olarak kalp amfizemi ve ender olarak kalp ve solunum durması olabilir.

Anestezi komplikasyonları da nadir olarak nadir olarak görülür.

Tüp Ligasyonunda İzlem

İşlemden sonraki 7 gün içinde (en geç 14 gün içinde )yapılır.

İş lemin yapıldığı yerde ve tercihan TL’i yapan hekim tarafından muayene edilir.

Operasyon yeri gözden geçirilir,enfeksiyon bulgularına bakılır.

Absorbe olmayan dikiş kullanılmışsa dikişler alınmalıdır.

Postpartum Tüp Ligasyonu

Danışmanlık hizmeti vermenin en iyi zamanı prenatal dönemdir.Bu dönemde danışmanlık verilmesi kadına travay ve doğum stresi başlamadan evvel seçimini dikkatli bir şekilde düşünmesi için zaman verir.

Sağlık personeli postpartum ligasyonu veya RİA uygulamasından once kadının uygulamayı kesinlikle isteyip istemediğini sormalıdır.Kadının herhangi bir şüphesi varsa işlem gerçekleştirilmemelidir.

Başşvuran tüp ligasyonunu doğumdan önce seçmemişse,işlem hakkında bilğilendirilmiş ve kararını dikkatlice düşünerek vermişse erken postpartum işlem için uygun bir adaydır.

Seçimini eşi ile görüşmüş olması da iyi bir işarettir.

Başvuran sedasyonun etkisi altındayken,travaydeyken,doğum öncesi,doğum sırasında ve sonrasında stres altındayken tüp ligasyonu için başvuranın rızası alınamaz.

Tüp Ligasyonu için Ücret Ödemek Gerekir mi?

Hastanede yatmayı gerektirmeyen ancak işlem sonrası bir sure gözlem gerektiren bu işlem ücretlidir.Tüp ligasyonu yaptırmak isteyen kişinin SGK’sı varsa bundan karşılanabilir.

RİA nedir?

RİA, rahim içine yerleştirilen, genellikle bakır ya da hormon içeren, küçük plastik bir cisimdir.Rahim içi araçlar (RİA) geri dönüşlü, uzun süre etkili doğum kontrol yöntemlerindendir.

Tarih Boyunca RİA Çeşitleri  



RİA Çeşitleri

Bakırlı RİA’lar:TCu 380A, Multiload (MLCu 250 ve 375) veNova T (TCu 200Ag ve 380Ag)Hormonlu RİA’lar:Progestasert LevoNova ve Mirena.

T Cu 380 A (T-care, Pregna)

“T” harfine benzer.Poliüretandan yapılmıştır.Gövdede 314 mm², her iki kolda 33’er mm²’lik iki bakır bant bulunmaktadır.10 yıl süreyle korur

Nova T  (TCu 200 Ag, 380Ag)  

“T” harfine benzerPoliüretandan yapılmıştır.Gövdesinde gümüş çekirdekle stabilize edilmiş 200 ya da 380 mm² bakır tel5 yıl süreyle korur

Multiload (ML Cu 250 ve 375)

Üzerinde dikensi çıkıntıları olan atnalı şeklinde iki kol ve dikey gövdeden oluşur;polietilenden yapılmıştır.Gövde kısmına 250 ya da 375 mm² bakır tel sarılmıştır.3-5 yıl süre ile gebelikten korur.

Türkiye’de Kullanılmakta Olan Hormonlu RİA’lar

Ülkemizde hormonlu RİA olarak “ Mirena® ” piyasada bulunmaktadır.“T” şeklindeki iskeleti polietilenden yapılmıştır.Gövdesinde 52 mg levonorgestrel içeren bir silindir bulunur.Günde 20 µg levonorgestrel salarak 5 yıl süreyle korur RİA’nın Etki Mekanizması: Bakırlı RİA’larFertilizasyona engel olurBakır etkisi ile spermin üst genital yollara ulaşmasının engellenmesiEndometriyumu etkileyerek sperm fagositozuovum transportunun önlenmesiİmplantasyonu engellerEndometriyumu etkileyerek;

RİA’nın Etki Mekanizması Hormonlu RİA’lar

Levonorgestrel içeren RİA’lar:Asıl etki hormonal-lokal etkidir.Endometriyal proliferasyon engellenir,Servikal mukusu kalınlaştırarak spermlerin uterusa geçmesine engel olur.Ovulasyonu etkilemez.

Etkililik:

RİA en etkili yöntemlerden biridir.

Yöntem başarısızlığı;

Cu-RİA için her 1000 kadında 6-8,LNG-RİA (Mirena®) için binde 1’dir.

Uygulama Zamanı:

İnterval dönemDoğum sonrası dönemDüşük sonrası dönem

İnterval dönemde RİA uygulama Cu-RİA

Adetin ilk 12 günü içinde uygulanabilir.Gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.Ek yöntem gerekmez.

İnterval dönemde RİA uygulama LNG-RİA

Adetin ilk 7 günü içinde uygulanabilir.Kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir.7 gün ek yöntem

Doğum sonu RİA uygulama:

Plasentanın ayrılmasından sonraki ilk 10 dakika içinde ya da ilk 2 gün (48 saat) içinde Cu-RİA uygulanabilir(LNG-RİA : DSÖ 3).Postpartum RİA uygulanmışsa, doğum sonrası kanama bitene kadar cinsel ilişkiden kaçınması önerilir.İlk 48 saat geçmiş ise, 4. haftadan sonrasezaryen de dahil,

Düşük sonu RİA uygulama:

Enfeksiyon belirtisi yoksa MR’dan ya da spontan düşükten hemen sonra veya ilk hafta içinde uygulanabilir.Daha sonraki uygulamalarda gebelik olasılığı ekarte edilmelidir.İkinci trimester düşüklerden sonra RİA’nın atılma olasılığı yüksek olduğu için girişim ertelenebilir.

RİA’nın çıkarılma zamanı:

Cu-RİA Çıkarma Zamanı:

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

LNG-RİA Çıkarma Zamanı:

a. Gebelik istendiği için çıkarılıyorsa; siklusun herhangibir gününde çıkarılabilir.b. Gebelik istenmiyorsa; cinsel ilişkinin olmadığı 7 günlük sürenin sonunda çıkarılabilir.

Cu-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

Sertifikalı hekim, ebe, hemşirenin bulunduğu Sağlık Bakanlığına bağlı bütün Sağlık Ocakları, Ana Çocuk Sağlığı Merkezleri, Devlet ve SSK Hastaneleri, Doğumevleri, Üniversite Hastaneleri, Özel Klinik ve Polikliniklerin Aile Planlaması Kliniklerinde,“Aile Planlaması Sertifika Eğitim Programı”na katılarak sertifika ile bunu belgelemiş olan Pratisyen Hekim, Ebe, Hemşire ve Uzman Hekimler tarafından uygulanabilir.Mevcut yasa ve yönetmeliklere göre (1983 yılı 2827 Sayılı yasa),  Pratisyen hekimler sertifika aldıktan sonra tazeleme eğitimi almaksızın hizmet sunumlarına devam edebilirlerken, ebe ve hemşirelerin sertifikalarını (RİA uygulama bilgi ve becerilerini) her beş yılda bir kez tazelemeleri gerekmektedir.

LNG-RİA Nerelerde, Kim Tarafından Uygulanır?

LNG-RİA’nın uygulanması, çıkarılması tamamen farklı teknik, beceri gerektirdiğinden, ancak bu konuda eğitim almış sağlık personeli tarafından uygulanması ve çıkarılması gerekmektedir.

Cu-RİA’ların Olumsuz Yönleri:

Karnın alt bölgesinde rahatsızlık, adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, dismenore, adet dönemleri arasında lekelenme ve kramplar olabilir.RİA uterustan servikse, vajinaya doğru kayabilir ve dışarıya atılabilir.RİA’lar cinsel yolla bulaşan hastalıklara karşı koruyucu değildir.Uygulama sırasında az da olsa uterus perforasyonu riski vardır (binde birden azdır).Uygulanması ve çıkarılması hafif ağrılı olabilir.

LNG- RİA’ların Olumsuz Yönleri:

Adet düzensizliği yapar; Uygulamadan sonraki ilk 6-12 hafta, kanamalı gün sayısı artar.İlk 1 yılda kullananların %65’inde amenore ve hipomenore görülür.Adetler arası kanama; ilk 12 aya dek uzayabilir.

Cu-RİA’ların Yan Etkileri:

Menstrüel kanamanın miktar ve süresinde artış olmasıMenstrüel düzenin bozulmasıİlk birkaç siklus boyunca adet sancıları (dismenore) artabilir.

LNG- RİA’ların Sistemik Yan Etkileri:

Tanı konulmamış vajinal kanamaMevcut, aktif pelvik enfeksiyonPelvik tüberkülozİyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsüOver kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseriMevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV  riski

CU-RİA Kimler Kullanamaz?

Tanı konulmamış vajinal kanamaMevcut, aktif pelvik enfeksiyonPelvik tüberkülozİyi ve kötü huylu trofoblastik hastalık öyküsüOver kanseri, serviks kanseriendometriyum kanseriMevcut düşük sonu/doğum sonu sepsis AIDS varlığı veya yüksek CYBE/HIV  riski

LNG- RİA Kimler Kullanamaz? (ek olarak)

Migren tipi baş ağrısıMevcut –aktif tromboembolik hastalıkMevcut-aktif pürülan servisit, gonore, klamidyaAktif viral hepatitDekompanse sirozKaraciğer tümörleri (iyi ve kötü)Mevcut ve geçirilmiş, son 5 yıldır bulgusu olmayan meme kanseri

RİA Kullanıcıları İçin Uyarı İşaretleri:

Aşağıdaki durumların herhangi birinde hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır:

Adet gecikmesi, gebelik kuşkusuAşırı vajinal kanamaKarın ağrısı, cinsel ilişki sırasında ağrı,ateşAnormal vajinal akıntıİpliklerin kaybolması, ele kısa ya da uzun gelmesiRİA’nın atılması

RİA için Yönteme Özel Danışmanlık:

RİA danışmanlığında şu bilgiler verilir:

RİA’nın tanımı, gebeliği nasıl önlediği, etkililiğiOlumlu ve olumsuz yönleriUygulanması/çıkarılması ve etki süresi,Uygulama gecikecekse kullanılacak yöntemDoğurganlığın geri dönüşüOlası yan etkileri, sağlık sorunlarıUyarı İşaretleri

    *Kullanıcıya, üzerinde uygulama tarihi, kullanılan RİA’nın tipi, etki süresi, kontrol tarihi yazılı bir kart verilmeli, izleme gelirken yanında getirmesi hatırlatılmalıdır.

RİA İzlem:

İlk izlem: Uygulamadan sonraki üç ay içinde (tercihan ilk adetin bitiminde)Sonraki izlemler: yılda bir kez.Bir yakınması olduğunda ve/veya uyarı işaretlerinden biri veya birkaçı ile  karşılaştığında izlem tarihini beklemeksizin kliniğe başvurması önerilir.

RİA İzleminde Yapılması Gerekenler:

Memnuniyeti sorulur.Adet düzeni, kanamaları –miktarı ve süresi- sorgulanır,(gerek görülürse Hb/Htc ölçümü yapılır, Hb <10 gr/dl ise oral demir preparatı başlanır)Pelvik muayene ve GYE taraması yapılırSoruları varsa yanıtlanır.Sorunları varsa, tetkik ve tedavi edilir. (Gerekirse kontrol)Sağlık sorunları var ve çözümlenememiş ise, uygun bir merkeze yönlendirilir, sevk edilir.Bulgular normal ise 12 ay sonrasına randevu verilir.RİA’nın kullanım süresi ve uyarı işaretleri hatırlatılır.

Cu-RİA İzleminde Karşılaşılabilecek Sağlık Sorunları:

Gebelik (+RİA, dış gebelik)Adet kanamalarında artma,Adet kanamalarının süresinde uzama,Adetler arası lekelenme,Pelvik enflamatuar hastalık (PEH)RİA’nın yerinden kayması,atılması.

LNG-RİA izleminde ayrıca karşılaşılabilecek sağlık sorunları:

Adet kanamalarında artma (ilk 6-12 ay içinde)Adet kanamalarında azalma ( ilk 6 aydan sonra oligomenore, amenore gelişebilir)Adetler arası lekelenme

RİA’nın Çıkarılma Nedenleri:

Kullanıcı çıkarılmasını istediğinde,Kullanıcı gebe kalmak istediğinde,Yan etkiler ya da sağlık sorunlarının devam ettiği durumlarda,RİA’nın etki süresi dolduğunda. Örneğin TCu 380A RİA 10. yılın sonunda çıkarılır.

ÖZET SORULARI

Cu-RİA fertilizasyonu engelleyerek gebelikten korur.Hormonlu RİA’lar, 10 yıl kullanımdan sonra değiştirilmelidir.Cu-RİA endometriyumda meydana gelen biyokimyasal ve histolojik değişikliklerle implantasyonu engelleyerek gebelikten korur.NovaT Cu 380Ag’de 380 mm² bakır tel vardır. Bakır T 380A’da, mevcut olan bakır yüzey alanı 380 mm² dir.Cu-RİA’nın istenmeyen gebeliklerden koruma mekanizmaları arasında, spermler üzerine etki yer almaz .RİA’lar sadece kadın adetli iken uygulanabilir.LNG_RİA’da her iki kolda ve gövdesinde bakır tel sarılıdır.Adet kanamalarında süre ve miktar olarak artma, Cu-RİA kullananlarda sık görülen yan etkilerdendir.Bakırlı T 380-A, 10 yıl süre ile istenmeyen gebeliklerden korur.Kanama yakınması ile başvuranın  RİA’sı hemen çıkarılır.RİA uygulandıktan sonra, kullanıcı bir yıl sonra ilk kontrola davet edilir. 

Hormonlu RİA’lar, istenmeyen gebeliklerden korunmada bakırlı olanlarından daha etkilidir. 




0 görüntüleme

© 2023 by Massage Therapy. Proudly created with Wix.com

  • w-facebook
  • Twitter Clean